👑 शारलेमेनचा राज्याभिषेक: पवित्र रोमन साम्राज्याचा उदय (25 डिसेंबर 800)-2-📅

[Atul Kaviraje]

800 शारलेमेन (Charlemagne) को पोप लियो तृतीय द्वारा रोम में पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) का ताज पहनाया गया।

Charlemagne was crowned Holy Roman Emperor in Rome by Pope Leo III.

👑 शारलेमेनचा राज्याभिषेक: पवित्र रोमन साम्राज्याचा उदय (25 डिसेंबर 800)

📝 परिचय: इतिहासाला कलाटणी देणारी ख्रिसमसची सकाळ

25 डिसेंबर 800 ही तारीख केवळ ख्रिस्ती कॅलेंडरमध्येच नव्हे, तर युरोपाच्या इतिहासात एक निर्णायक टर्निंग पॉइंट ठरली. फ्रँकचा राजा शारलेमेन (Charlemagne) याला पोप लिओ तिसरा (Pope Leo III) यांनी रोममधील सेंट पीटर बॅसिलिकामध्ये 'पवित्र रोमन सम्राट' (Holy Roman Emperor) म्हणून राज्याभिषेक केला. हा केवळ एक राजकीय सोहळा नव्हता; हे पश्चिम युरोपमध्ये एक नवीन राजकीय आणि धार्मिक युग सुरू होण्याचे प्रतीक होते. या एका घटनेने युरोपमधील चर्च आणि राजसत्ता यांचे संबंध, कायदेशीर रचना आणि सांस्कृतिक दिशा कायमची बदलली.

4. 👑 राज्याभिषेक: कोणाच्या हातात सत्ता?

या राज्याभिषेकामुळे 'सम्राट' ही पदवी शारलेमेनला मिळाली, पण मुकुट घालण्याचे कार्य पोपने केले. ही कृती भविष्यातील संघर्षांचे मूळ ठरली.

4.1. पोपची सर्वोच्चता सिद्ध करणारी कृती (Act Proving Papal Supremacy):
मुकुट पोपने स्वतःच्या हाताने शारलेमेनच्या डोक्यावर ठेवला, ज्यामुळे हा संदेश गेला की 'सम्राट' (Emperor) ही पदवी पोपकडून दिली जाते. पोप हे पृथ्वीवरील देव-प्रतिनिधी असल्याने, धार्मिक सत्ता ही धर्मनिरपेक्ष सत्तेपेक्षा श्रेष्ठ आहे.

(उदाहरण: राज्याभिषेकानंतर शारलेमेनने व्यक्त केलेला कथित आश्चर्य, कारण त्याला पोपकडून मुकुट घातला जावा, हे त्याला अपेक्षित नव्हते.)

4.2. शारलेमेनचे राजकीय उद्दिष्ट (Charlemagne's Political Goal):
शारलेमेनला 'सम्राट' व्हायचे होते हे निश्चित होते, पण त्याला मुकुट घालण्याची पद्धत त्याने स्वतः ठरवलेली असावी असे अनेक इतिहासकारांचे मत आहे. पोपने अचानक मुकुट घालून शारलेमेनला जगासमोर पोपचा 'आश्रित' (Vassal) दाखवण्याचा प्रयत्न केला.

(विश्लेषण: भविष्यात शारलेमेनने स्वतःच्या मुलाचा राज्याभिषेक स्वतःच केला, पोपकडून मुकुट स्वीकारला नाही. हे त्याचे मतभेद दर्शवते.)

4.3. 'पवित्र रोमन सम्राट' या पदवीचा अर्थ (Meaning of 'Holy Roman Emperor'):
या पदवीमध्ये दोन महत्त्वाचे शब्द होते: 'पवित्र' (Holy) म्हणजे चर्चने मान्यता दिलेली आणि 'रोमन' (Roman) म्हणजे प्राचीन रोमन साम्राज्याचा कायदेशीर वारसदार. यामुळे शारलेमेनला ख्रिस्ती जगाचा संरक्षक आणि राजकीय प्रमुख म्हणून अधिकृत केले गेले.

5. 🌍 पश्चिम रोमन साम्राज्याचे पुनरुज्जीवन

हा राज्याभिषेक म्हणजे पश्चिम रोमन साम्राज्याचे 476 मध्ये झालेले पतन आणि 800 मध्ये झालेले 'पुनरुज्जीवन' होते.

5.1. ट्रान्सलेटिओ इम्पेरी (Translatio Imperii) चा सिद्धांत:
या सिद्धांतानुसार, रोमन सम्राटांची सत्ता पूर्वेकडून (बायझंटाईन साम्राज्य) पश्चिमेकडे (फ्रँकिश शासकाकडे) 'हस्तांतरित' (Transfer) झाली. पोपने शारलेमेनला मुकुट घालून या हस्तांतरणाला धार्मिक मान्यता दिली.

(उदाहरण: पश्चिम युरोपमध्ये स्थिर, केंद्रीय शासनाची स्थापना.)

5.2. बायझंटाईन साम्राज्याला आव्हान (Challenge to the Byzantine Empire):
कॉन्स्टँटिनोपलमध्ये (Constantinople) बायझंटाईन साम्राज्ञी आयरीन (Irene) सत्ता सांभाळत होती. पोपने एका स्त्रीला सम्राट मानण्यास नकार दिला आणि शारलेमेनला मुकुट घालून बायझंटाईन सत्तेला थेट आव्हान दिले, ज्यामुळे दोन रोमन साम्राज्यांमध्ये राजकीय दुफळी निर्माण झाली.

(विश्लेषण: या घटनेमुळे ईस्ट-वेस्ट (पूर्व-पश्चिम) ख्रिस्ती जगात कायमची फूट पडण्यास सुरुवात झाली.)

5.3. वैधतेचे स्रोत (Sources of Legitimacy):
शारलेमेनची सत्ता त्याच्या तलवारीवर (विजय) आणि पोपने दिलेल्या धार्मिक मान्यतेवर अवलंबून होती. या दुहेरी वैधतेमुळे (Divine Mandate + Military Power) मध्ययुगीन युरोपियन राजेशाहीला एक नवीन आधार मिळाला.

📅 🇮🇹 👑 ⚔️ ⛪️ 🇻🇦 🗣� 🤝 👑 🤴 👏 🎇 🛡� 📜 🧠 🌍 🎨 📐 ✍️ 📚 🗺� ⚖️ 💪 👴 🌟 💡 🚀 🕊�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-25.12.2025-गुरुवार.
===========================================