“शनिवारवाड्याचे पडसाद”-👻🏰🌑🕯️🪞⏳🩸📜

[Atul Kaviraje]

'भूत बंगला'
===========
ऐतिहासिक आणि पुरातन वाडे (Historical & Ancient Mansions)
या विभागात जुन्या काळातील वैभव आणि त्यासोबत जोडलेल्या गूढ कथांचा समावेश होतो.
===================================================================

शनिवारवाड्याचे पडसाद-

शीर्षक : "शनिवारवाड्याचे पडसाद"-

पुण्याच्या पहाटेच्या धुक्यातून शनिवारवाड्याची तटबंदी नेहमीच एखाद्या मौन व्रतासारखी दिसते. काळाच्या ओघात जळून गेलेल्या भिंती, कोसळलेले दालन आणि हरवलेल्या वैभवाच्या आठवणी—या सगळ्यांमध्ये काहीतरी अजूनही शिल्लक आहे, असे स्थानिक सांगतात. "इथे फक्त दगड नाहीत," आजोबा म्हणायचे, "इथे काळ श्वास घेतो."

मी, आदित्य देशमुख—इतिहासाचा विद्यार्थी—त्या श्वासाचा माग काढायला आलो होतो. माझा अभ्यास प्रबंध 'ऐतिहासिक वाडे आणि लोककथा' या विषयावर होता. शनिवारवाडा माझ्या यादीत सर्वात वर होता. दिवसा पर्यटकांची गर्दी असते; पण रात्री पडसाद जागे होतात, असे म्हणतात. म्हणूनच मी रात्र निवडली.

रात्रीचे दहा वाजले होते. चंद्र ढगांच्या आड लपला होता. तटबंदीवरून आत पाऊल टाकताच हवेत थंडगार कंप पसरला. जणू कुणी कुजबुजतंय, पण शब्द स्पष्ट नाहीत. माझ्या हातात टॉर्च होता; त्याचा उजेड भिंतींवर नाचत होता. अचानक, दालनाच्या पलीकडून पावलांचा आवाज आला—हळू, मोजके, पण ठाम. मी थांबलो. आवाज थांबला. मी पुढे सरकलो, आणि पुन्हा—पडसाद.

इतिहासात वाचलेली कथा आठवली—नरायणराव पेशव्यांचा आक्रोश. "काका, मला वाचवा!" हा आक्रोश अजूनही रात्री ऐकू येतो, असे लोक सांगतात. मी मन घट्ट करून अंगणात उभा राहिलो. तेथेच, जिथे कधीकाळी राजकीय खेळी रंगल्या, तिथे आज फक्त सावल्या होत्या.

टॉर्चच्या उजेडात मला भिंतीवर एक जुनी नक्षी दिसली—अर्धवट पुसलेली, पण जिवंत. नक्षीतल्या डोळ्यांकडे पाहताच हृदय धडधडले. क्षणभर वाटले, ती नक्षी माझ्याकडे पाहतेय. मी डोळे चोळले. नक्षी तशीच होती, पण हवेत दाटपणा वाढला.

"इथे कोणी आहे का?" मी विचारले. उत्तर आले नाही. पण मागून हसण्याचा क्षीण आवाज आला—दुखरी खसखस. मी वळलो. कोणीच नव्हते. तरीही, अंगावर काटा उभा राहिला.

वाड्याच्या आतील एका अंधाऱ्या कोपऱ्यात मला एक लाकडी दार दिसले—नेहमी बंद असते, असे ऐकले होते. आज ते किंचित उघडे होते. आतून मंद प्रकाश झिरपत होता. उत्सुकतेने मी दार ढकलले. आत एक लांबलचक दालन, आणि शेवटी एक जुनाट आरसा. आरशासमोर उभा राहताच माझी प्रतिमा धूसर झाली. माझ्यामागे, पांढऱ्या वस्त्रात एक आकृती दिसली—डोळ्यांत वेदना, चेहऱ्यावर काळाची राख.

मी ओरडलो, पण आवाज घशातच अडकला. आकृती पुढे सरकली. "इतिहास फक्त वाचायचा नसतो," ती कुजबुजली, "तो जगायचा असतो." माझ्या मनात चित्रे चमकली—कट, रक्त, सत्ता, पश्चात्ताप. आरसा तडकला. प्रकाश विझला.

मी धापा टाकत बाहेर पळालो. अंगणात आलो तेव्हा पहाट झाली होती. पक्ष्यांची किलबिल ऐकू येत होती. वाडा पुन्हा दगडांचा ढिगारा वाटत होता. पण माझ्या मनात काहीतरी बदलले होते. मी त्या रात्रीचे तपशील लिहून काढले. काही दिवसांनी कळले—त्या बंद दालनाचा आरसा वर्षांपूर्वी कोसळला होता. मग मी काय पाहिले?

आजही, शनिवारवाड्याजवळून जाताना मला पडसाद ऐकू येतात. इतिहास जिवंत असतो—फक्त ऐकणारे कान हवेत.

👻🏰🌑🕯�🪞⏳🩸📜

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-22.01.2026-गुरुवार.
===========================================