मेथुएन करार - वाइन आणि वूलनचा ऐतिहासिक बंध-1-📅 🇵🇹 🇬🇧 🤝 ⚔️ 🛡️ 👑 🍷 🐑 💰

[Atul Kaviraje]

1703-
पुर्तगाल और इंग्लैंड ने मेथुएन संधि (Methuen Treaty) पर हस्ताक्षर किए,
जिसने दोनों देशों के बीच व्यापारिक संबंध स्थापित किए।

Portugal and England signed the Methuen Treaty,
establishing trade relations between the two countries.

हा करार पोर्तुगाल आणि इंग्लंड यांच्यातील व्यापार संबंधांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरला.

📜 मराठी लेख: मेथुएन करार - वाइन आणि वूलनचा ऐतिहासिक बंध (२७ डिसेंबर १७०३)

🌟 परिचय: दोन राष्ट्रांमधील आर्थिक मैत्री
२७ डिसेंबर १७०३ रोजी पोर्तुगालची राजधानी लिस्बन (Lisbon) येथे पोर्तुगाल (Portugal) आणि इंग्लंड (England) या दोन राष्ट्रांनी मेथुएन करार (Methuen Treaty) या महत्त्वपूर्ण व्यापार करारावर स्वाक्षरी केली. लॉर्ड मेथुएन (Lord Methuen) या ब्रिटिश राजनैतिक व्यक्तीच्या नावावरून या कराराला 'मेथुएन करार' असे नाव पडले. हा करार केवळ दोन राष्ट्रांमधील व्यापारिक संबंध (Trade Relations) स्थापित करणारा नव्हता, तर युरोपमधील स्पॅनिश वारसा युद्ध (War of the Spanish Succession) या व्यापक राजकीय संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर तयार झालेली एक मोठी राजकीय आणि आर्थिक रणनीती होती. या करारामुळे पोर्तुगीज वाइन आणि ब्रिटिश वूलन (Woolen) मालाच्या व्यापारासाठी विशेष सवलती मिळाल्या, ज्यामुळे दोन्ही देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर आणि सामाजिक जीवनावर दूरगामी परिणाम झाले.

🎯 मुख्य मुद्दे, विश्लेषण आणि संदर्भ (Major Points, Analysis, and Context)

१. 📜 कराराची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
हा करार स्पॅनिश वारसा युद्धाच्या (१७०१-१७१४) अत्यंत अस्थिर राजकीय वातावरणात झाला.

१.१. स्पॅनिश वारसा युद्ध: या युद्धादरम्यान युरोपमधील सत्ता संतुलन राखण्यासाठी (Balance of Power) इंग्लंडला पोर्तुगालची राजकीय आणि लष्करी मदत आवश्यक होती. पोर्तुगालवर स्पेनकडून हल्ल्याची भीती होती.

१.२. मैत्रीचा तिसरा करार: मेथुएन करार हा त्याच वर्षात (१७०३) इंग्लंड आणि पोर्तुगाल यांच्यात झालेला तिसरा आणि सर्वात महत्त्वाचा करार होता.

१.३. फ्रान्सविरूद्ध युती: या कराराचा मुख्य उद्देश पोर्तुगालला स्पेन आणि फ्रान्सच्या (Bourbon Dynasty) युतीपासून दूर ठेवणे आणि इंग्लंडच्या बाजूने अँग्लो-पोर्तुगीज युती मजबूत करणे हा होता. संदर्भ: स्पॅनिश वारसा युद्ध (१७०१-१७१४), पोर्तुगालचा भूराजकीय धोका. Symbol: ⚔️🛡�

२. 🍷 कराराचे मुख्य व्यापारिक नियम (वाइन आणि वूलन)
मेथुएन कराराने दोन प्रमुख वस्तूंना व्यापारात महत्त्वपूर्ण सवलती दिल्या.

२.१. पोर्तुगीज वाइनसाठी सवलत: पोर्तुगालने तयार केलेल्या सर्व प्रकारच्या वाइनवर (विशेषतः पोर्ट वाइन - Port Wine) इंग्लंडमध्ये आयात करताना फ्रेंच वाइनपेक्षा कमी कर (Duty) लावण्याची अट होती.

२.२. ब्रिटिश वूलनसाठी प्रवेश: पोर्तुगालने ब्रिटिश वूलन (लोकरीचे कपडे) आणि वूलन उत्पादनांवर असलेले आयात प्रतिबंध (Import Bans) पूर्णपणे उठवले.

२.३. समान सवलतीचा नियम: दोन्ही देशांनी एकमेकांच्या मालाला आपल्या देशात 'मोस्ट फेव्हर्ड नेशन' (Most Favoured Nation - MFN) सारखा दर्जा देण्याचे मान्य केले. संदर्भ: पोर्ट वाइन (Port Wine), वूलन उत्पादन. Symbol: 🍷🐑

३. 💰 पोर्तुगालवर झालेले आर्थिक परिणाम (नकारात्मक)
हा करार पोर्तुगालसाठी त्वरित लाभदायक वाटला तरी, दीर्घकाळात त्याचे नकारात्मक परिणाम झाले.

३.१. वाइनवरील अवलंबित्व: पोर्तुगालची अर्थव्यवस्था केवळ वाइनच्या उत्पादनावर (Monoculture) अधिक अवलंबून झाली.

३.२. पोर्तुगीज उद्योगाचे नुकसान: ब्रिटिश वूलनच्या स्वस्त आणि मोठ्या प्रमाणातील आयातीमुळे पोर्तुगालमधील स्थानिक वूलन उद्योग (Domestic Woolen Industry) जवळजवळ नष्ट झाला.

३.३. कर्जाची वाढ: पोर्तुगालने इंग्लंडकडून घेतलेल्या कर्जाची (Debt) पातळी वाढली, ज्यामुळे ते हळूहळू आर्थिकदृष्ट्या इंग्लंडवर अवलंबून झाले. संदर्भ: मोनोकल्चर (Monoculture), स्थानिक उद्योगधंद्यांचा नाश. Symbol: 📉🇵🇹

४. 🚢 इंग्लंडवर झालेले आर्थिक परिणाम (सकारात्मक)
या करारामुळे इंग्लंडला अनेक मोठे आर्थिक आणि धोरणात्मक फायदे झाले.

४.१. वूलन उद्योगाला चालना: ब्रिटिश वूलन उद्योगाला पोर्तुगालमध्ये मोठी आणि स्थिर बाजारपेठ (Market) मिळाली, ज्यामुळे इंग्लंडचा उत्पादन आणि निर्यात वाढली.

४.२. भूमध्य समुद्रातील प्रभाव: पोर्तुगालशी मैत्रीपूर्ण संबंध प्रस्थापित झाल्यामुळे इंग्लंडचा भूराजकीय (Geopolitical) आणि व्यापारी प्रभाव भूमध्य समुद्रात (Mediterranean) वाढला.

४.३. सोयीस्कर पोर्ट वाइन: फ्रेंच वाइनवर जास्त कर असल्यामुळे ब्रिटिश नागरिकांनी स्वस्त आणि उपलब्ध पोर्तुगीज वाइन (विशेषतः पोर्ट वाइन) पिण्यास सुरुवात केली, ज्यामुळे पोर्तुगीज वाइनचा खप वाढला. संदर्भ: ब्रिटिश वूलन निर्यात, भूमध्य समुद्र. Symbol: 📈🇬🇧

५. ⚜️ राजकीय आणि लष्करी महत्त्व
हा करार आर्थिक तसेच लष्करी धोरणांसाठी महत्त्वाचा होता.

५.१. राजकीय निष्ठा: पोर्तुगालने फ्रान्स आणि स्पेनविरुद्ध इंग्लंडच्या बाजूने उभे राहण्याचे मान्य केले, ज्यामुळे युद्धात इंग्लंडची बाजू मजबूत झाली.

५.२. नौदल तळ (Naval Bases): इंग्लंडला पोर्तुगीज बंदरांमध्ये (Ports) आपल्या नौदल तळांचा (Naval Bases) वापर करण्याची परवानगी मिळाली, जी अटलांटिक आणि भूमध्य समुद्राच्या नियंत्रणासाठी निर्णायक होती.

५.३. स्पॅनिश वारसा युद्धातील भूमिका: पोर्तुगालने युद्धादरम्यान महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली, ज्यामुळे इंग्लंडला स्पेनवर दबाव आणणे शक्य झाले. संदर्भ: नौदल तळ, अँग्लो-पोर्तुगीज युती. Symbol: ⚓️🤝

📅 🇵🇹 🇬🇧 🤝 ⚔️ 🛡� 👑 🍷 🐑 💰 📉 🏭 ⛓️ ⚓️ 🌊 🚢 🍾 🥂 ❌ 🤝 ⚖️ 📚 🔚

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-27.12.2025-शनिवार.
===========================================