ॲनी बेसेंट: भारतीय स्वातंत्र्याच्या अग्रदूत (२७ डिसेंबर १८९३)-1-🇬🇧 | 👣 | 🇮🇳

[Atul Kaviraje]

1893
प्रसिद्ध स्वतंत्रता सेनानी और भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस की पहली महिला अध्यक्ष एनी बेसेंट का जन्म हुआ।

Annie Besant, the famous freedom fighter and first female President of the Indian National Congress, was born.

ॲनी बेसेंट: भारतीय स्वातंत्र्याच्या अग्रदूत (२७ डिसेंबर १८९३)

(Aitihasik Ghataneche Mahattvapurṇ - ऐतिहासिक घटनेचे महत्त्वपूर्ण)

२७ डिसेंबर १८९३ ही तारीख ॲनी बेसेंट यांच्या जन्मदिनामुळे भारतीय इतिहासात महत्त्वाची ठरते. या दिवशी (जरी त्यांचा जन्म १८४७ मध्ये झाला, तरी या तारखेला त्यांच्या जन्मदिनाची आठवण ठेवून हा लेख समर्पित आहे) भारताला स्वातंत्र्य मिळवून देण्याच्या लढ्यात एका तेजस्वी, निस्वार्थ आणि आंतरराष्ट्रीय नेत्याचे योगदान सुरू झाले. ॲनी बेसेंट (Annie Besant) यांनी केवळ भारतीय राजकारणावरच नव्हे, तर समाजकारण, शिक्षण आणि अध्यात्मावरही अमिट छाप सोडली. त्यांचे कार्य हे संपूर्ण विस्तृत आणि विवेचनपर (Sampurn Vistrut ani Vivechanpar) आहे.

मुख्य मुद्दे आणि विश्लेषण (Mukhya Mudde ani Muddyanvar Vishleshan)

१. परिचय आणि प्रारंभिक जीवन (Parichay ani Prarambhik Jeevan)

ॲनी बेसेंट (Annie Besant) यांचा जन्म १८४७ मध्ये लंडनमध्ये झाला. त्यांचे मूळ नाव ॲनी वुड होते. त्या एक प्रखर वक्ता, लेखिका आणि सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या.

१.१. एक ब्रिटिश समाजसुधारक: सुरुवातीला त्यांनी ब्रिटनमध्ये धर्मनिरपेक्षता, जन्म नियंत्रण आणि कामगार हक्कांसारख्या सुधारणांसाठी लढा दिला. त्या पुरोगामी विचारांच्या आणि रूढीवादीतेला आव्हान देणाऱ्या होत्या.

१.२. थियोसॉफीकडे वळण: १८८९ मध्ये त्या 'थियोसॉफिकल सोसायटी'च्या सदस्य बनल्या. यामुळे त्यांचे आयुष्य आणि ध्येय पूर्णपणे बदलले. त्या सत्य आणि वैश्विक बंधुत्वाच्या शोधात होत्या.

१.३. भारतीय अध्यात्माचे आकर्षण: थियोसॉफीच्या माध्यमातून त्या भारतीय संस्कृती आणि तत्त्वज्ञानाकडे आकर्षित झाल्या. त्यांनी भारताला आपली दुसरी मातृभूमी मानले.

२. भारतात आगमन आणि ध्येय (Bharatagman ani Dhyey)

१८९३ मध्ये, ॲनी बेसेंट 'थियोसॉफिकल सोसायटी'च्या कारणास्तव प्रथम भारतात आल्या. त्यांचे ध्येय केवळ आध्यात्मिक नव्हते, तर सामाजिक आणि राजकीयही होते.

२.१. अड्यार (Adyar) येथील केंद्र: त्यांनी चेन्नईजवळील अड्यार येथे थियोसॉफिकल सोसायटीचे मुख्यालय स्थापित केले आणि भारताला 'विश्वगुरु' बनवण्याचे स्वप्न पाहिले. 🗺�

२.२. 'जागे व्हा' हा संदेश: त्यांनी भारतीयांना त्यांच्या महान संस्कृतीची आणि इतिहासाची जाणीव करून दिली आणि आत्म-सन्मानाने जागे होण्याचा संदेश दिला.

२.३. भारतीय संस्कृतीचा संदर्भ: पाश्चात्त्य अंधानुकरण सोडून भारतीयांनी आपल्या मूळ संस्कृतीचा स्वीकार करावा, असा त्यांचा आग्रह होता. (संदर्भ: त्यांचे लेखन 'The Wisdom of the Upanishads').

३. शिक्षण आणि सामाजिक सुधारणा (Shikshan ani Samajik Sudharana)

ॲनी बेसेंट यांना जाणवले की, शिक्षण हेच सामाजिक आणि राजकीय प्रगतीचे मूळ आहे.

३.१. सेंट्रल हिंदू कॉलेज, वाराणसी: १९९८ मध्ये त्यांनी वाराणसी येथे सेंट्रल हिंदू कॉलेज (Central Hindu College) ची स्थापना केली, जे नंतर बनारस हिंदू विद्यापीठात (BHU) रूपांतरित झाले. 🎓

३.२. स्त्री शिक्षण आणि बालविवाह विरोध: त्यांनी स्त्री शिक्षणाला प्रोत्साहन दिले आणि बालविवाह तसेच जातीभेद यांसारख्या सामाजिक कुप्रथांवर कठोर टीका केली.

३.३. अस्पृश्यता निवारण: त्यांनी अस्पृश्यता निवारणासाठी मोठे कार्य केले आणि सर्व जातीधर्माच्या लोकांना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न केला.

४. भारतीय राजकारणात सक्रिय प्रवेश (Rajkaranat Sakriya Pravesh)

१९१४ नंतर त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे भारतीय राजकारणात झोकून दिले. त्यांचा थेट लढा ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध सुरू झाला.

४.१. स्वराज्य हे उद्दिष्ट: त्यांनी ठामपणे सांगितले की, भारताला स्वशासन (Self-Government) मिळायलाच हवे आणि 'स्वराज्य' (Home Rule) हेच आपले ध्येय असले पाहिजे.

४.२. 'न्यू इंडिया' आणि 'कॉमनवील' वृत्तपत्रे: या वृत्तपत्रांच्या माध्यमातून त्यांनी ब्रिटिश राजवटीचे दोष आणि अत्याचारांवर कठोर टीका केली आणि भारतीय नागरिकांमध्ये राजकीय जागृती निर्माण केली. 📰

४.३. दडपशाहीचा सामना: त्यांच्या ज्वलंत लेखनामुळे ब्रिटिश सरकारने त्यांना अटक केली, ज्यामुळे देशभरात मोठे आंदोलन उभे राहिले. ⛓️

५. होमरूल लीग आंदोलन (Home Rule League Aandolan)

हे त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीतील सर्वात महत्त्वाचे पाऊल होते.

५.१. होमरूलची संकल्पना: त्यांनी आयर्लंडच्या धर्तीवर भारतात 'होमरूल' (स्वराज्य) चळवळ सुरू केली, ज्याचा अर्थ ब्रिटिश साम्राज्यात राहून अंतर्गत स्वशासन प्राप्त करणे हा होता.

५.२. लोकमान्य टिळकांसोबत भागीदारी: १९१६ मध्ये त्यांनी लोकमान्य टिळकांसोबत मिळून 'ऑल इंडिया होमरूल लीग'ची स्थापना केली. दोघांनी एकत्र येऊन आंदोलनाला मोठी गती दिली. 🤝

५.३. तरुणांमध्ये उत्साह: या आंदोलनाने भारतातील तरुणांना राजकारणाकडे आकर्षित केले आणि स्वातंत्र्य लढ्याला एक नवीन, संघटित दिशा मिळाली.

🇬🇧 | 👣 | 🇮🇳 | ❤️ | 🕉� | 🏰 | 🎓 | 💡 | 🗣� | 🤝 | 👑 | ♀️ | 🔥 | 📜 | 🙏 | 💖

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-27.12.2025-शनिवार.
===========================================