२७ डिसेंबर १९११: 'जन गण मन' या राष्ट्रगीताचा ऐतिहासिक जन्म-2-🇮🇳 🎶 ✍️ 🗓️ 🏛️

[Atul Kaviraje]

1911
भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस के कलकत्ता अधिवेशन में 'जन गण मन' (भारत का राष्ट्रगान) पहली बार गाया गया।

'Jana Gana Mana' (India's National Anthem) was first sung
at the Calcutta session of the Indian National Congress.

२७ डिसेंबर १९११: 'जन गण मन' या राष्ट्रगीताचा ऐतिहासिक जन्म

४. गीताचा मूळ आशय आणि भावना (Original Essence and Sentiment of the Song)

४.१ 'भारत विधाता' : नियंत्याची स्तुती

गीताच्या पहिल्या कडव्याचा केंद्रबिंदू 'भारत विधाता' आहे. हे गीत देशाच्या विविधतेत एकता साधणाऱ्या आणि प्रत्येक संकटातून देशाला मार्ग दाखवणाऱ्या अंतिम शक्तीला समर्पित आहे.

४.२ प्रादेशिक विविधता आणि एकता

'पंजाब, सिंध, गुजरात, मराठा, द्राविड, उत्कल, बंगा...' या ओळींमध्ये भारताच्या विशाल भौगोलिक आणि सांस्कृतिक विविधतेचा उल्लेख आहे. हे गीत सर्व प्रादेशिक सीमा ओलांडून भारतीय जनतेच्या एकात्मतेची आणि बंधुत्वाची भावना व्यक्त करते.

४.३ भारतीय जनतेचे भविष्य आणि आशावाद

या गीतामध्ये एक उज्ज्वल भविष्य आणि सकारात्मक आशावाद आहे. ते केवळ वर्तमानातील स्थितीचे वर्णन करत नाही, तर भविष्यात भारताला गौरव प्राप्त व्हावा अशी प्रार्थना करते.

५. विश्लेषणात्मक महत्त्व (Analytical Significance)

५.१ राजेशाही की राष्ट्रीयता?

सुरुवातीला, हे गीत जॉर्ज पंचम यांच्या स्वागतासाठी गायले गेले, असा एक मतप्रवाह होता. तथापि, टागोर यांनी नंतर स्पष्ट केले की, 'जन गण मन' हे राजेशाहीच्या स्तुतीसाठी नसून, भारताच्या सार्वकालिक, चिरंतन नियंत्याच्या (Destiny) स्तुतीसाठी आहे. या स्पष्टीकरणामुळे, या गीताला राष्ट्रीय चळवळीत अधिकृत स्थान मिळाले.

५.२ 'वंदे मातरम्' सोबत तुलना

स्वातंत्र्य चळवळीत 'वंदे मातरम्' हे गीत प्रचंड लोकप्रिय होते. मात्र, 'वंदे मातरम्' मध्ये काही धार्मिक संदर्भ असल्यामुळे ते सर्वधर्मीय भारतीयांना एकवटू शकले नाही. याउलट, 'जन गण मन' हे अधिक धर्मनिरपेक्ष आणि समावेशक होते, ज्यामुळे ते राष्ट्रगीताच्या भूमिकेसाठी अधिक योग्य ठरले.

५.३ राष्ट्रगीताचे भविष्यकालीन स्वरूप

१९११ मधील या पहिल्या गायनामुळे, या गीताला राष्ट्रीय व्यासपीठ मिळाले. याच क्षणामुळे, स्वातंत्र्यानंतर (१९५०) हे गीत भारताचे अधिकृत राष्ट्रगीत म्हणून निवडले गेले, ज्यामुळे या दिवसाचे महत्त्व कायमस्वरूपी कोरले गेले.

🇮🇳 🎶 ✍️ 🗓� 🏛� 🤩 ✨ 🕊� 🚩

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-27.12.2025-शनिवार.
===========================================