सह्याद्रीचं गुपित: एका अज्ञात लेण्याचा थरार-🗺️🧗‍♂️📜🔦🗿🌊📸🏺🏔️✨

[Atul Kaviraje]

'शोधकथा' (Discovery & Quest Stories)-
=======================================
ऐतिहासिक आणि पुरातत्वीय शोध (Historical & Archaeological Quest)
प्राचीन वारसा, किल्ले आणि दडलेल्या इतिहासाचा शोध-
===============================================================

सह्याद्रीच्या कड्यांमधील एका अज्ञात लेण्याचा शोध-

सह्याद्रीचं गुपित: एका अज्ञात लेण्याचा थरार-

सह्याद्री! केवळ डोंगररांगा नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या पराक्रमाचा आणि संस्कृतीचा जिवंत साक्षीदार. या सह्याद्रीच्या कुशीत आजही अशी अनेक रहस्ये दडलेली आहेत, जी काळाच्या पडद्याआड गेली आहेत. अशीच एक शोधकथा सुरू झाली पुण्याच्या एका जुन्या वाड्यात.

डॉ. अनिरुद्ध कुलकर्णी, एक विख्यात पुरातत्वशास्त्रज्ञ, आपल्या अभ्यासिकेत काही जुन्या मोडी लिपीतील कागदपत्रांचा अभ्यास करत होते. त्यांना एका पत्रात उल्लेख सापडला— 'अजिंक्य गुहा'. हे नाव इतिहासाच्या कोणत्याही पानावर नव्हते. पत्रात लिहिल्याप्रमाणे, छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात एका अत्यंत गुप्त मोहिमेसाठी या लेण्यांचा वापर केला जात असे. या लेण्यांमध्ये फक्त शस्त्रसाठाच नव्हता, तर काही प्राचीन शिलालेखही होते जे सातवाहन काळातील असावेत.

अनिरुद्ध यांनी आपल्यासोबत दोन तरुण संशोधकांना घेतले— आदित्य, जो ट्रेकिंगमध्ये माहीर होता, आणि सायली, जी प्राचीन लिपींची जाणकार होती. या तिघांची शोधमोहीम सुरू झाली साताऱ्याच्या पश्चिमेला असलेल्या घनदाट जंगलातून.

सकाळची वेळ होती. पावसाळा नुकताच संपला असल्यामुळे सह्याद्रीने हिरवा शालू पांघरला होता. पण या सौंदर्यासोबतच निसर्गाची आव्हानेही मोठी होती. "सर, नकाशाप्रमाणे आपण बरोबर 'व्याघ्र दरी'च्या दिशेने जात आहोत, पण इथून पुढे रस्ताच नाहीये," आदित्यने जीपीएस तपासत सांगितले.

"इतिहास हा रस्त्यांवर नसतो आदित्य, तो वाटा शोधाव्या लागतात," डॉ. अनिरुद्ध आत्मविश्वासाने म्हणाले.

दोन दिवस त्यांनी डोंगरदऱ्या तुडवल्या. वाटेत त्यांना अनेक पडकी मंदिरे आणि वीरगळ दिसले, पण 'अजिंक्य गुहा' कुठेच सापडत नव्हती. तिसऱ्या दिवशी संध्याकाळी ते एका अवाढव्य कड्यापाशी पोहोचले. तिथे एक प्रचंड धबधबा कोसळत होता. त्या धबधब्याच्या आवाजाव्यतिरिक्त तिथे सामसूम होती.

सायलीने निरखून पाहिले, धबधब्याच्या पाठीमागे कड्यावर काहीतरी कोरीव काम दिसत होते. "सर! तिथे पहा, तो कमळाचा आकार दिसतोय का?" तिने आनंदाने ओरडून सांगितले.

आदित्यने दोरखंडाच्या साहाय्याने धबधब्याच्या पलीकडे जाण्याचा प्रयत्न केला. पाण्याचा प्रचंड मारा सहन करत तो आत शिरला आणि अवाक झाला. धबधब्याच्या पडद्याआड एक प्रचंड गुहा लपलेली होती. त्याने बाहेरून इतरांना संकेत दिले.

जेव्हा ते तिघे आत शिरले, तेव्हा त्यांच्या समोरचे दृश्य विलोभनीय होते. ती केवळ एक गुहा नव्हती, तर ते एक भव्य लेणे होते. लेण्याच्या प्रवेशद्वारावर दोन प्रचंड यक्षांच्या मूर्ती होत्या. आतमध्ये बुद्ध मूर्ती आणि बाजूलाच मराठा कालखंडातील काही तोफा ठेवलेल्या होत्या.

"अद्भुत! हे लेणे सातवाहन काळात कोरले गेले असावे, पण नंतर स्वराज्याच्या काळात याचा वापर 'गुप्त कोठार' म्हणून केला गेला," डॉ. अनिरुद्ध भावूक होऊन म्हणाले.

सायलीने कोपऱ्यात असलेल्या एका शिलालेखाचा अभ्यास सुरू केला. टॉर्चच्या प्रकाशात तिने अक्षरे जुळवली. "सर, इथे लिहिले आहे की, हे लेणे 'अदृश्य' राहण्यासाठीच बनवले गेले होते. जेणेकरून शत्रूला याचा सुगावा लागणार नाही. या शिलालेखात एका प्राचीन औषधी विद्येचाही उल्लेख आहे, जी इथल्या स्थानिक जमातींकडे होती."

पण त्यांचा हा आनंद अल्पकाळ टिकला. लेण्याच्या छतामधून अचानक पाण्याचे लोट येऊ लागले. कदाचित पावसाच्या पाण्याचा दाब वाढला होता. "आपल्याला लगेच बाहेर पडावे लागेल, हे लेणे जलमय होऊ शकते!" आदित्य ओरडला.

पण अनिरुद्ध यांना त्या शिलालेखाचे फोटो आणि काही महत्त्वाचे पुरावे घ्यायचे होते. त्यांनी घाईघाईने कॅमेऱ्यात सर्व काही टिपले. बाहेर पडताना अचानक दगड कोसळू लागले. आदित्यने प्रसंगावधान राखून डॉक्टरांना ओढले आणि ते तिघेही धबधब्यातून बाहेर फेकले गेले.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी जेव्हा ते डोंगराच्या पायथ्याशी आले, तेव्हा त्यांच्याकडे 'अजिंक्य गुहे'चे अस्तित्व सिद्ध करणारे फोटो आणि माहिती होती. जरी ते लेणे निसर्गाच्या कोपाने पुन्हा एकदा बंद झाले असले, तरी सह्याद्रीच्या कुशीतील एक महान ठेवा त्यांनी जगासमोर आणला होता.

डॉ. अनिरुद्ध यांनी पुण्यात परतल्यावर या शोधाचा अहवाल सरकारला सादर केला. इतिहास केवळ पुस्तकात नसतो, तो अशाच धाडसी प्रवासात आणि जिद्दीत दडलेला असतो, हे त्यांनी पुन्हा एकदा सिद्ध केले. महाराष्ट्राच्या इतिहासात एका नवीन प्रकरणाची भर पडली होती— 'सह्याद्रीचे अज्ञात रत्न: अजिंक्य गुहा'.

Summary: 🗺�🧗�♂️📜🔦🗿🌊📸🏺🏔�✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-27.01.2026-मंगळवार.
===========================================