२८ डिसेंबर १८३६: मेक्सिकोच्या स्वातंत्र्याला स्पेनची औपचारिक मान्यता -1-🇲🇽🤝🇪

[Atul Kaviraje]

1836
स्पेन ने मैक्सिको की स्वतंत्रता को औपचारिक रूप से मान्यता दी।

Spain formally recognized the independence of Mexico.

२८ डिसेंबर १८३६: मेक्सिकोच्या स्वातंत्र्याला स्पेनची औपचारिक मान्यता - एक ऐतिहासिक विश्लेषण

घटना: २८ डिसेंबर १८३६ रोजी 'सांता मारिया–कालट्रावा करार' (Santa María–Calatrava Treaty) या नावाने ओळखला जाणारा 'स्पेन आणि मेक्सिकोमधील शांतता आणि मैत्रीचा निश्चित करार' (Definitive Treaty of Peace and Friendship between Mexico and Spain) स्वाक्षरित झाला. या कराराद्वारे, स्पेनने मेक्सिकोच्या स्वातंत्र्याला अधिकृतपणे मान्यता दिली.

ऐतिहासिक महत्त्वाचे विस्तीर्ण आणि विवेचनपर माहिती

०१. परिचय आणि घटनेचे मूलभूत स्वरूप

घटना सारांश: २८ डिसेंबर १८३६ हा मेक्सिको आणि स्पेन यांच्यातील संबंधांमध्ये सुमारे तीन दशकांच्या संघर्षाचा आणि अनिश्चिततेचा अंत करणारा एक निर्णायक दिवस होता. या दिवशी स्पेनने मेक्सिकोला एक स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून औपचारिकरित्या स्वीकारले.

१.१. कराराचे नाव आणि स्वरूप: या कराराला 'सांता मारिया-कालट्रावा करार' असे म्हणतात. हा करार मेक्सिकोचे प्रतिनिधी मिगुएल सांता मारिया (Miguel Santa María) आणि स्पेनचे प्रतिनिधी जोसे मारिया कालट्रावा (José María Calatrava) यांनी माद्रिद येथे स्वाक्षरित केला.

१.२. स्वातंत्र्याचा विलंब: मेक्सिकोने १८२१ मध्येच स्वातंत्र्य घोषित केले होते (कोर्डोबाचा करार - Treaty of Córdoba). मात्र, स्पेनने १५ वर्षांपर्यंत ही घोषणा आणि करार अवैध ठरवले. १८३६ मध्ये मिळालेली ही मान्यता त्यामुळे अधिक महत्त्वाची ठरली.

१.३. मुख्य उद्देश: या कराराचा मुख्य उद्देश केवळ स्वातंत्र्याची औपचारिक मान्यता देणे नसून, दोन्ही राष्ट्रांमध्ये शांतता, मैत्री, आणि वाणिज्य संबंध (Peace, Friendship, and Commerce) स्थापित करणे हा होता.

०२. स्पॅनिश वसाहतवादाचा वारसा आणि संघर्ष

मेक्सिकोतील वसाहतवादाचा काळ: मेक्सिको, ज्याला पूर्वी 'न्यू स्पेन' (New Spain) म्हणून ओळखले जात होते, त्यावर १५२१ पासून सुमारे ३०० वर्षे स्पेनचे राज्य होते. हा संघर्ष याच दीर्घकालीन वर्चस्वातून निर्माण झाला.

२.१. 'न्यू स्पेन' चे महत्त्व: मेक्सिको हे स्पॅनिश साम्राज्याचे सर्वात मोठे आणि सर्वात महत्त्वाचे (विशेषतः चांदीच्या खाणींसाठी) वसाहत होते, ज्यामुळे स्पेनसाठी त्याचा त्याग करणे अत्यंत कठीण होते.

२.२. स्वातंत्र्ययुद्धाची सुरुवात (१८१०): फादर मिगुएल हिदाल्गो वाई कॉस्टिला (Miguel Hidalgo y Costilla) यांच्या 'डोलॉरेसच्या हाकेने' (Cry of Dolores) १८१० मध्ये युद्धाची सुरुवात झाली.

२.३. स्पेनचा पुनर्संपादनाचा प्रयत्न: १८२१ मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतरही, स्पेनने मेक्सिकोला पुन्हा आपल्या साम्राज्यात समाविष्ट करण्याचे अनेक अयशस्वी लष्करी प्रयत्न (उदा. १८२९ चा बॅराडास मोहीम) केले.

०३. मान्यता मिळण्यास विलंब होण्याची कारणे

१५ वर्षांचा खंड: मेक्सिकोच्या स्वातंत्र्याच्या घोषणेनंतरही (१८२१) स्पेनने १८३६ पर्यंत मान्यता का दिली नाही?

३.१. अधिकृत अधिकाराचा अभाव: १८२१ मध्ये व्हाईसरॉय जुआन ओ'डोनोजू (Juan O'Donojú) यांनी कोर्डोबाच्या करारावर स्वाक्षरी केली, परंतु स्पेनच्या संसदेने (Cortes) त्यांना हा करार करण्याचा अधिकार नसल्याचे सांगून तो फेटाळून लावला.

३.२. वारसा हक्काचे राजकारण (स्पेन): १८३३ मध्ये स्पेनचा राजा फर्डिनांड सातवा याच्या मृत्यूनंतर, स्पेनमध्ये 'पहिला कार्लीस्ट युद्ध' (First Carlist War) सुरू झाले. अंतर्गत राजकीय अस्थिरतेमुळे परराष्ट्र धोरणाकडे दुर्लक्ष झाले आणि नंतर सामंजस्याची गरज निर्माण झाली. 🇪🇸

३.३. आशा आणि अहंकार: स्पेनला अजूनही मेक्सिको परत मिळण्याची आशा होती. साम्राज्याचा अहंकार (Imperial Ego) आणि आर्थिक नुकसानीची भीती यामुळे तातडीने मान्यता देण्यास नकार दिला गेला.

०४. मेक्सिकोच्या राजकारणातील अस्थिरता (१८२१-१८३६)

अंतर्गत आव्हाने: औपचारिक मान्यता मिळेपर्यंत मेक्सिकोला अंतर्गत राजकीय आणि प्रादेशिक संकटांना तोंड द्यावे लागले.

४.१. राजकीय स्वरूप बदल: १८२१ मध्ये 'पहिला मेक्सिकन साम्राज्य' (First Mexican Empire) म्हणून स्थापन झालेल्या मेक्सिकोचे १८२३ मध्ये प्रजासत्ताकमध्ये (Republic) रूपांतर झाले. वारंवार होणाऱ्या सत्तासंघर्षामुळे देशाची आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा कमकुवत झाली होती.

४.२. टेक्सासचे स्वातंत्र्य (१८३६): याच वर्षी (१८३६) मेक्सिकोच्या उत्तरेकडील प्रदेश 'टेक्सास'ने मेक्सिकोकडून स्वातंत्र्य घोषित केले, ज्यामुळे मेक्सिकोवर अंतर्गत दबाव वाढला. 🌵

४.३. आर्थिक संकट: ११ वर्षांच्या युद्धामुळे (१८१०-१८२१) मेक्सिकोची अर्थव्यवस्था, विशेषतः खाणकाम आणि शेती, पूर्णपणे कोलमडली होती, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय कर्जाची गरज वाढली.

०५. कराराचे प्रमुख कलमे आणि अटी (मुख्य मुद्दे)

कराराची रूपरेषा: सांता मारिया-कालट्रावा कराराने केवळ मान्यता दिली नाही, तर भविष्यातील संबंधांचा पाया रचला.

५.१. सार्वभौमत्वाची (Sovereignty) स्वीकृती: स्पेनच्या राणी इसाबेला दुसरी (Isabella II) यांनी मेक्सिकन प्रजासत्ताकाला एक 'स्वतंत्र, सार्वभौम आणि स्वतंत्र राष्ट्र' म्हणून मान्यता दिली.

५.२. शांतता आणि मैत्रीची स्थापना: दोन्ही देशांनी भूतकाळातील सर्व संघर्ष आणि शत्रुत्व समाप्त करून 'अखंड शांतता आणि अविचल मैत्री' स्थापित करण्याची शपथ घेतली. 🤝

५.३. व्यापार आणि सीमा प्रश्न: या करारामुळे व्यापार, वाणिज्य आणि सीमाशुल्क संबंधी करारांना मार्ग मोकळा झाला, ज्यामुळे दोन्ही देशांतील आर्थिक व्यवहार पुन्हा सुरू झाले.

🇲🇽🤝🇪🇸👑💔🔗📜⚖️🌍✍️🏛�🕊�💰🤝✨🌵😥💪📚�🌱🎶

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-28.12.2025-रविवार.
===========================================