🎥 'चलचित्राचा जन्म': २८ डिसेंबर १८९५ आणि सिनेमागृहाच्या युगाची सुरुवात 🎞️-1-👨

[Atul Kaviraje]

1895
लुमिएर बंधुओं (Lumière brothers) ने पेरिस में जनता के लिए चलचित्रों (Cinematography)
का पहला भुगतान वाला प्रदर्शन आयोजित किया, जिसे सिनेमा की शुरुआत माना जाता है।

The Lumière brothers held the first paid public screening of moving pictures (Cinematography)
in Paris, marking the birth of cinema.

🎥 'चलचित्राचा जन्म': २८ डिसेंबर १८९५ आणि सिनेमागृहाच्या युगाची सुरुवात 🎞�

ऐतिहासिक घटना: लुमिएर बंधूंनी (Lumière brothers) २८ डिसेंबर १८९५ रोजी पॅरिसमध्ये जनता/लोकांसाठी चलचित्रांचे (Cinematography) पहिले पैसे घेऊन प्रदर्शन आयोजित केले, ज्याला 'सिनेमाची सुरुवात' मानले जाते.

(टिप: प्रत्येक मुख्य मुद्यामध्ये ३ उप-मुद्दे आणि संबंधित उदाहरणे, संदर्भ आणि विश्लेषण समाविष्ट आहे.)

१. प्रस्तावना: एका नवीन युगाचा उदय (Introduction)

१.१ ऐतिहासिक संदर्भ आणि वैज्ञानिक प्रगती: १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात, मानवाने छायाचित्रणातून 📸 पुढे जात चित्रांना 'गति' देण्याचा ध्यास घेतला. स्टॉप-मोशन, कायनेटोस्कोप यांसारखे प्रयोग झाले होते, पण सामूहिक प्रदर्शन शक्य नव्हते.

१.२ घटनेची महती: सिनेमाचा 'जन्मदिन' 🎂: २८ डिसेंबर १८९५ हा दिवस जागतिक सिनेमाचा अधिकृत 'जन्मदिन' मानला जातो, कारण या दिवशी पहिल्यांदा प्रेक्षकांनी तिकीट काढून एकाच वेळी पडद्यावर गतिमान चित्रे पाहिली.

१.३ मानवी कल्पनाशक्तीची झेप: चित्रांना जिवंत पाहण्याची मानवाची कल्पना या तंत्रज्ञानामुळे मूर्त स्वरूपात आली. यामुळे मनोरंजन आणि कला अभिव्यक्तीचा संपूर्ण ढाचा बदलला.

२. लुमिएर बंधू: जनक आणि त्यांचे कार्य (The Lumière Brothers)

२.१ ऑगस्ट आणि लुईस: लिऑन (Lyon) मधील उद्योजक: बंधू लिऑन शहरात छायाचित्रण उपकरणांच्या आणि प्लेट्सच्या निर्मितीचा यशस्वी कारखाना चालवत होते. ते केवळ संशोधक नव्हे तर कुशल व्यावसायिकही होते.

२.२ वडिलांचा वारसा आणि प्रेरणा: त्यांचे वडील अँटोनी लुमिएर हे एक प्रसिद्ध छायाचित्रकार होते. त्यांच्यामुळेच लुईस आणि ऑगस्ट यांना 'एडिसनच्या उपकरणापेक्षा चांगले' उपकरण बनवण्याची प्रेरणा मिळाली.

२.३ सिनेटोग्राफचा शोध: लुईस लुमिएर यांनी १८९४ मध्ये एक असे उपकरण विकसित केले, जे एकाच वेळी चित्रपट कॅमेरा, फिल्म प्रिंटर आणि पडद्यावर दाखवण्याचे प्रोजेक्टर म्हणून कार्य करू शकत होते. यालाच 'सिनेटोग्राफ' 📽� असे नाव दिले.

३. सिनेटोग्राफ (Cinematographe) या उपकरणाचे तांत्रिक विश्लेषण

३.१ बहु-उद्देशीय रचना: सिनेटोग्राफची सर्वात मोठी तांत्रिक उपलब्धी म्हणजे त्याचे '३-इन-१' कार्य. हे उपकरण हाताळायला सोपे आणि वजनाने हलके होते.

उदाहरण: एडिसनच्या 'कायनेटोस्कोप'मध्ये चित्र पाहण्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीला एका लहान पेटीत 🧰 वाकून पाहावे लागत होते, तर सिनेटोग्राफने पडद्यावर मोठ्या समूहाला चित्र दाखवले.

३.२ १६ फ्रेम्स प्रति सेकंद (Frames Per Second - FPS): सिनेटोग्राफने प्रति सेकंद १६ फ्रेम्सचा वापर केला, जी त्या वेळी गतिमान चित्रे दाखवण्यासाठी पुरेशी आणि परिणामकारक गती होती.

३.३ 'पॉ' (Paw) मेकॅनिझम: कपड्याच्या शिवणयंत्रात (Sewing Machine) वापरल्या जाणाऱ्या तंत्रज्ञानाप्रमाणे, फिल्मला कॅमेऱ्यात आणि प्रोजेक्टरमध्ये विशिष्ट वेळेसाठी स्थिर ठेवण्यासाठी 'पॉ' (Paw) नावाचा मेकॅनिझम वापरला गेला.

४. ऐतिहासिक प्रदर्शन: पॅरिसमध्ये जमाव (The Historic Screening)

४.१ स्थळ आणि वेळ: पॅरिसमधील बुलेव्हार्ड डेस कॅप्युसिन्स (Boulevard des Capucines) येथील 'ग्रँड कॅफे' (Grand Café) च्या तळघरात असलेल्या 'सॅलोन इंडियन' (Salon Indien) मध्ये सायंकाळी हा शो आयोजित करण्यात आला.

४.२ तिकीट आणि उपस्थिती: प्रवेश शुल्क १ फ्रँक (Franc) इतके होते. पहिल्या दिवशी केवळ ३३ लोक 🧍🏻�♀️🧍🏻�♂️ उपस्थित होते. पण या ३३ लोकांनी सिनेमाच्या इतिहासाची नोंद केली.

परिणाम: काही दिवसांतच प्रेक्षकांची संख्या वाढून दररोज २५०० हून अधिक लोक हे 'आश्चर्य' पाहण्यासाठी येऊ लागले.

४.३ 'पेड पब्लिक' शोचे महत्त्व: खासगी प्रदर्शन यापूर्वीही झाली होती, पण 'पैशाचे तिकीट' घेऊन लोकांसाठी खुले झालेले हे पहिले सार्वजनिक प्रदर्शन होते, ज्यामुळे सिनेमा एक व्यवसाय म्हणून स्थापित झाला.

५. पहिल्या प्रदर्शनातील चित्रपट आणि उदाहरणे (The First Films)

५.१ 'ला सॉर्टी डी ल्युसिन ल्युमिएर' (La Sortie de l'usine Lumière): (लुमिएर कारखान्यातून कामगार बाहेर पडताना) हा सुमारे ४६ सेकंदांचा चित्रपट पहिल्यांदा दाखवण्यात आला.

महत्त्व: हा जगातील पहिला 'डॉक्युमेंटरी' प्रकारचा चित्रपट मानला जातो, ज्यात दैनंदिन जीवनातील क्षण रेकॉर्ड करण्यात आले.

५.२ 'ल'अरोसेर आरोसे' (L'Arroseur Arrosé): (माळी आणि खोडकर मुलगा) हा सिनेमाच्या इतिहासातील पहिला 'कॉमेडी' चित्रपट मानला जातो. यात एक माळी झाडांना पाणी देत असताना एक मुलगा नळी दाबतो आणि माळ्यावर पाणी उडते.

५.३ भय आणि विस्मय: 'ला'अराइव्ही द'अन ट्रेन अ ला सियोटात' (L'Arrivée d'un train): हा चित्रपट पडद्यावर रेल्वे स्टेशनवर गाडी येताना दाखवतो. प्रेक्षकांना ती गाडी 🚂 आपल्या अंगावर येत असल्याचा भास झाला, ज्यामुळे अनेकजण घाबरून ओरडले आणि जागेवरून पळून गेले.

🎥 🎞� 🇫🇷 👨�🔬 👨�💻 📽� 🎟� 💰 🏢 🧍🏻�♀️🧍🏻�♂️ 🚂 😲 🌎 🇮🇳 📜 🎭 🌟 💻 👓 🙏

✨ 🗓� 🇫🇷 👨�🔬 📽� 🎟� 🚂 😲 🌎 📜 🙏

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-28.12.2025-रविवार.
===========================================