🔴 सोव्हिएत समाजवादी गणराज्यांचा संघ (USSR) ची स्थापना: ३० डिसेंबर १९२२-1-👤💭⚖️

[Atul Kaviraje]

1922-
रूसी सोवियत फेडेरेटिव सोशलिस्ट रिपब्लिक, ट्रांसकोकेशियाई सोवियत फेडेरेटिव सोशलिस्ट रिपब्लिक,
यूक्रेनी एसएसआर, और बेलारूसी एसएसआर के एकीकरण के साथ
सोवियत समाजवादी गणराज्यों का संघ (USSR) औपचारिक रूप से स्थापित किया गया।

The Union of Soviet Socialist Republics (USSR) was formally established with the unification of the Russian SFSR, Transcaucasian SFSR, Ukrainian SSR, and Byelorussian SSR.

🔴 सोव्हिएत समाजवादी गणराज्यांचा संघ (USSR) ची स्थापना: ३० डिसेंबर १९२२

ऐतिहासिक घटनेचे महत्त्व ३० डिसेंबर १९२२ हा दिवस जागतिक इतिहासात अत्यंत महत्त्वाचा आहे. याच दिवशी सोव्हिएत समाजवादी गणराज्यांचा संघ (Union of Soviet Socialist Republics - USSR) याची औपचारिक स्थापना झाली. रशियन सोव्हिएत फेडेरेटिव सोशलिस्ट रिपब्लिक (RSFSR), ट्रांसकोकेशियाई सोव्हिएत फेडेरेटिव सोशलिस्ट रिपब्लिक (TSFSR), युक्रेनी एसएसआर (Ukrainian SSR) आणि बेलारूसी एसएसआर (Byelorussian SSR) या चार समाजवादी गणराज्यांच्या एकत्रीकरणातून हा विशाल संघ उदयास आला. या घटनेने केवळ रशियातील राजकीय आणि सामाजिक चित्र बदलले नाही, तर संपूर्ण विसाव्या शतकातील जागतिक भू-राजकारण आणि शीतयुद्धाचा पाया रचला.

मराठी लेख - सोव्हिएत संघाची (USSR) स्थापना
१. परिचय (Introduction) 🌍
१.१. दिनांकाचे महत्त्व: ३० डिसेंबर १९२२ रोजी, रशियन क्रांतीनंतर (१९१७) आणि गृहयुद्धाच्या समाप्तीनंतर, एक नवीन महासत्ता जगाच्या नकाशावर उदयास आली - सोव्हिएत समाजवादी गणराज्यांचा संघ (USSR).

१.२. संस्थापक गणराज्ये: या संघाची स्थापना चार प्रमुख प्रजासत्ताकांच्या एकत्रीकरणाने झाली: रशियन एसएफएसआर (RSFSR), ट्रांसकोकेशियाई एसएफएसआर (TSFSR), युक्रेनी एसएसआर (Ukrainian SSR), आणि बेलारूसी एसएसआर (Byelorussian SSR).

१.३. उद्दीष्ट आणि तत्त्वज्ञान: या एकत्रीकरणामागे व्लादिमीर लेनिन यांच्या नेतृत्वाखालील बोल्शेविक पक्षाचे साम्यवादी (Communist) तत्त्वज्ञान होते. त्यांचे उद्दीष्ट 'जगातील कामगार एक व्हा' या घोषणेनुसार, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर समाजवादाची स्थापना करणे हे होते.

२. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (Historical Context) 📜
२.१. रशियन साम्राज्य आणि क्रांती: १९१७ च्या रशियन क्रांतीने (October Revolution) झारशाहीचा (Tsarist Autocracy) अंत केला. यानंतर बोल्शेविक पक्षाने सत्ता काबीज केली, ज्यामुळे जुने रशियन साम्राज्य कोसळले.

२.२. रशियन गृहयुद्ध: १९१७ ते १९२२ पर्यंत चाललेल्या गृहयुद्धात 'रेड आर्मी' (बोल्शेविक) आणि 'व्हाईट आर्मी' (राजेशाही समर्थक, भांडवलशाहीवादी) यांच्यात संघर्ष झाला. बोल्शेविकांनी या संघर्षात विजय मिळवला.

२.३. आर्थिक आणि लष्करी युती: गृहयुद्धाच्या काळात, बोल्शेविक नियंत्रित प्रजासत्ताकांनी (RSFSR, युक्रेन, बेलारूस, ट्रांसकॉकेशस) लष्करी आणि आर्थिक पातळीवर जवळचे सहकार्य स्थापित केले होते, ज्यामुळे अंतिम एकत्रीकरणाचा मार्ग सुकर झाला.

३. संस्थापनेची प्रक्रिया (Process of Formation) 🤝
३.१. घोषणा आणि करार: २९ डिसेंबर १९२२ रोजी प्रतिनिधी मंडळाच्या परिषदेत 'सोव्हिएत संघाच्या स्थापनेची घोषणा आणि करार' (Declaration and Treaty on the Formation of the USSR) स्वीकारण्यात आला.

३.२. पहिली अखिल-संघ सोव्हिएत काँग्रेस: ३० डिसेंबर १९२२ रोजी मॉस्कोमध्ये भरलेल्या 'पहिली अखिल-संघ सोव्हिएत काँग्रेस' (First All-Union Congress of Soviets) मध्ये या करारावर औपचारिक शिक्कामोर्तब झाले.

३.३. लेनिन यांची भूमिका: आजारी असतानाही व्लादिमीर लेनिन (Vladimir Lenin) यांनी या एकत्रीकरण प्रक्रियेत अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांनी 'स्वायत्तता मॉडेल'ऐवजी 'संघीय मॉडेल' (Federal Model) स्वीकारण्यास पाठिंबा दिला.

४. संस्थापक गणराज्यांचे स्वरूप (Nature of Founding Republics) 🗺�
४.१. रशियन एसएफएसआर (RSFSR): क्षेत्रफळ आणि लोकसंख्येच्या दृष्टीने सर्वात मोठे गणराज्य, जे सोव्हिएत संघाचे केंद्रस्थान बनले आणि मॉस्को ही त्याची राजधानी होती.

४.२. ट्रांसकोकेशियाई एसएफएसआर (TSFSR): जॉर्जिया, आर्मेनिया आणि अझरबैजान या तीन छोट्या गणराज्यांचे मिळून बनलेले एकत्रीकरण. (१९३६ मध्ये हे स्वतंत्र गणराज्य बनले).

४.३. युक्रेनी आणि बेलारुसी एसएसआर: रशियन साम्राज्याच्या पश्चिम भागात असलेले, स्लाव्हिक वंशीय लोकसंख्येचे प्रतिनिधित्व करणारे आणि संघात महत्त्वाची भूमिका असलेले प्रजासत्ताक.

५. यूएसएसआरच्या स्थापनेचे मुख्य उद्दीष्ट (Primary Objectives of USSR Establishment) ⭐
५.१. समाजवादाचे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय संरक्षण: नवीन स्थापन झालेल्या साम्यवादी राज्याला जागतिक भांडवलशाही शक्तींपासून संरक्षण देणे.

५.२. आर्थिक पुनर्बांधणी आणि विकास: गृहयुद्धाने उद्भवलेल्या आर्थिक समस्या आणि विध्वंस यावर मात करण्यासाठी सर्व संसाधने एकत्रित करणे.

५.३. जातीय समस्यांचे निराकरण: रशियन साम्राज्यामध्ये असलेल्या विविध राष्ट्रांच्या (Nationalities) प्रश्नावर "समानता" (formal equality) आणि "स्वैच्छिक एकत्रीकरण" (voluntary unification) या तत्त्वांवर आधारित तोडगा काढणे.

🗓�🔥🌍🤝🇷🇺🇺🇦🇧🇾🇦🇲 एकता 👤💭⚖️☭📜✍️🏛�✅🌐💪❄️💣😔⛓️⚖️💔🏛�📚⭐

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-30.12.2025-मंगळवार.
===========================================