🔴 सोव्हिएत समाजवादी गणराज्यांचा संघ (USSR) ची स्थापना: ३० डिसेंबर १९२२-2-👤💭⚖️

[Atul Kaviraje]

1922-
रूसी सोवियत फेडेरेटिव सोशलिस्ट रिपब्लिक, ट्रांसकोकेशियाई सोवियत फेडेरेटिव सोशलिस्ट रिपब्लिक,
यूक्रेनी एसएसआर, और बेलारूसी एसएसआर के एकीकरण के साथ
सोवियत समाजवादी गणराज्यों का संघ (USSR) औपचारिक रूप से स्थापित किया गया।

The Union of Soviet Socialist Republics (USSR) was formally established with the unification of the Russian SFSR, Transcaucasian SFSR, Ukrainian SSR, and Byelorussian SSR.

🔴 सोव्हिएत समाजवादी गणराज्यांचा संघ (USSR) ची स्थापना: ३० डिसेंबर १९२२

६. आंतरराष्ट्रीय आणि जागतिक महत्त्व (International Significance) 🌐
६.१. जगातील पहिले समाजवादी राष्ट्र: यूएसएसआर हा जगातील पहिला देश होता, जो कार्ल मार्क्स (Karl Marx) आणि लेनिन यांच्या समाजवादावर आणि कामगारांच्या हुकूमशाहीवर (Dictatorship of the Proletariat) आधारित होता.

६.२. भू-राजकीय बदलांचा आरंभ: सोव्हिएत संघाच्या स्थापनेमुळे जागतिक सत्ता संतुलन बदलले आणि जागतिक राजकारणात नवीन साम्यवादी ध्रुव निर्माण झाला.

६.३. शीतयुद्धाचा अप्रत्यक्ष पाया: यूएसएसआरची स्थापना ही भविष्यकाळात अमेरिका आणि सोव्हिएत संघ यांच्यात होणाऱ्या शीतयुद्धाचा (Cold War) एक महत्त्वाचा प्रारंभिक टप्पा ठरली.

७. राजकीय आणि प्रशासकीय वैशिष्ट्ये (Political and Administrative Features) 🏛�
७.१. केंद्रीयकृत सत्ता: जरी तो 'संघ' असला तरी, सोव्हिएत संघाची सत्ता मॉस्कोमध्ये असलेल्या कम्युनिस्ट पक्षाच्या (Communist Party) नेतृत्वाखालील केंद्रीय सरकारने नियंत्रित केली.

७.२. कम्युनिस्ट पक्षाचे वर्चस्व: कम्युनिस्ट पक्ष हा एकमेव कायदेशीर पक्ष होता आणि सर्व सरकारी संस्थांवर त्याचे निर्विवाद नियंत्रण होते.

७.३. 'सोव्हिएत' प्रणाली: 'सोव्हिएत' (स्थानिक कामगार आणि सैनिकांच्या परिषदा) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या परिषदांची व्यवस्था संघराज्याच्या सर्व स्तरांवर कार्यरत होती, परंतु त्यांचे नियंत्रण पक्षाकडेच होते.

८. साम्यवादी तत्त्वज्ञानाचा प्रभाव (Impact of Communist Ideology) ☭
८.१. खाजगी मालकीचे उच्चाटन: उत्पादन आणि वितरणाची सर्व साधने (कारखाने, जमीन इ.) सरकारी मालकीची करण्यात आली.

८.२. नियोजित अर्थव्यवस्था: बाजारपेठेतील मागणी-पुरवठा तत्त्वज्ञानाऐवजी, सरकारने केंद्रीय पंचवार्षिक योजनांद्वारे (Five-Year Plans) अर्थव्यवस्थेचे नियोजन सुरू केले.

८.३. धार्मिक आणि सामाजिक धोरणे: मार्क्सवादी तत्त्वज्ञानानुसार धर्म हा 'अफू' (Opium of the people) मानला गेल्याने सोव्हिएत संघाने धर्मनिरपेक्षता (Secularism) नव्हे तर राज्य नास्तिकवाद (State Atheism) स्वीकारला.

९. महत्त्वाचे परिणाम आणि टप्पे (Important Consequences and Milestones) 📈
९.१. महासत्ता म्हणून उदय: पुढील काही दशकांत, सोव्हिएत संघ औद्योगिक आणि लष्करी महासत्ता बनला, ज्याने अमेरिकेला थेट आव्हान दिले.

९.२. वाढ आणि विस्तार: सुरुवातीच्या चार गणराज्यांव्यतिरिक्त, कालांतराने त्यात आणखी प्रजासत्ताक जोडले गेले आणि १९९१ पर्यंत सोव्हिएत संघात एकूण १५ सदस्य गणराज्ये होती.

९.३. व्यक्तिमत्त्वाची पूजा आणि स्टालिन युग: लेनिन यांच्या मृत्यूनंतर जोसेफ स्टालिन (Joseph Stalin) यांच्या नेतृत्वाखालील काळात (१९२४ पासून) मोठ्या प्रमाणात राजकीय दडपशाही आणि व्यक्तिमत्त्वाची पूजा (Cult of Personality) झाली, ज्यामुळे लाखो लोकांचे जीवन प्रभावित झाले.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion) 🔚
१०.१. बदलाची नांदी: ३० डिसेंबर १९२२ रोजी झालेली सोव्हिएत संघाची स्थापना ही एक दूरगामी आणि ऐतिहासिक घटना होती. या एकाच निर्णयाने जगाच्या इतिहासाला एक वेगळी दिशा दिली.

१०.२. शक्ती आणि पतन: सोव्हिएत संघाने मोठी शक्ती संपादन केली, परंतु त्याची केंद्रीयकृत, एकपक्षीय आणि दडपशाहीची व्यवस्था अखेरीस अंतर्गत आणि बाह्य दबावांना तोंड देऊ शकली नाही.

१०.३. चिरस्थायी वारसा: १९९१ मध्ये सोव्हिएत संघाचे विघटन झाले असले तरी, त्याचा वारसा (उदा. रशिया आणि इतर स्वतंत्र झालेले देश) आजही जागतिक राजकारणात आणि त्या त्या देशांच्या सामाजिक-आर्थिक रचनेत महत्त्वाचा ठरतो.

🗓�🔥🌍🤝🇷🇺🇺🇦🇧🇾🇦🇲 एकता 👤💭⚖️☭📜✍️🏛�✅🌐💪❄️💣😔⛓️⚖️💔🏛�📚⭐

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-30.12.2025-मंगळवार.
===========================================