🇮🇳 नेताजी सुभाषचंद्र बोस: पोर्ट ब्लेअर येथील राष्ट्रीय ध्वजारोहण-1-⚔️🔥👤🚩🏝️

[Atul Kaviraje]

1943-
सुभाष चंद्र बोस ने पोर्ट ब्लेयर में भारत की स्वतंत्रता के प्रतीक के रूप में
राष्ट्रीय ध्वज फहराया।

Subhas Chandra Bose hoisted the National Flag at Port Blair
as a symbol of India's independence.

🇮🇳 नेताजी सुभाषचंद्र बोस: पोर्ट ब्लेअर येथील राष्ट्रीय ध्वजारोहण (३० डिसेंबर १९४३)

प्रारंभ: ३० डिसेंबर १९४३ हा भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील एक ज्वलंत आणि ऐतिहासिक दिवस आहे. या दिवशी, नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी, अंदमान बेटावरील पोर्ट ब्लेअर येथे, भारताच्या तात्पुरत्या स्वतंत्र सरकारच्या वतीने (आर्झि हुकूमते आझाद हिंद) राष्ट्रीय ध्वज फडकवला. हा केवळ ध्वज नव्हता, तर ते भारतातील ब्रिटीश सत्तेला दिलेले एक थेट आव्हान आणि अखंड स्वातंत्र्याच्या आकांक्षेचे शक्तिशाली प्रतीक होते.

🔸 महत्त्वाचे आणि विस्तृत विवेचनपर माहिती (Historical, Extensive, and Analytical Information)

१. परिचय: क्रांतीची गर्जना 📢

१.१. घटनेचे स्वरूप आणि महत्त्व: ही घटना म्हणजे स्वातंत्र्य सैनिकांसाठी नैतिक बळ देणारा आणि जागतिक स्तरावर भारताच्या स्वातंत्र्याच्या लढ्याकडे लक्ष वेधणारा एक महत्त्वाचा टप्पा होता.

१.२. स्थानाचा संदर्भ (Port Blair): अंदमान बेटे, विशेषतः पोर्ट ब्लेअर, हे ब्रिटीश राजवटीत भारतीय क्रांतिकारकांसाठी 'काळ्या पाण्याची शिक्षा' (सेल्युलर जेल) देण्याचे क्रूर केंद्र होते. याच भूमीवर राष्ट्रीय ध्वज फडकवून नेताजींनी प्रतिकाराचे प्रतीक उभे केले.

१.३. 'आर्झि हुकूमते आझाद हिंद' (Provisional Government): नेताजींनी २१ ऑक्टोबर १९४३ रोजी सिंगापूरमध्ये स्थापन केलेल्या तात्पुरत्या स्वतंत्र सरकारच्या वतीने हे ध्वजारोहण करण्यात आले. हा ध्वज म्हणजे एका स्वतंत्र, सार्वभौम राष्ट्राच्या सत्तेचे औपचारिक प्रदर्शन होते.

२. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: दुसरे महायुद्ध आणि आझाद हिंद सेना ⚔️

२.१. जागतिक युद्धाचा संदर्भ: दुसरे महायुद्ध (१९३९-१९४५) सुरू असताना, नेताजींनी ब्रिटीशांच्या शत्रूंशी (जपान, जर्मनी) हातमिळवणी करून, 'शत्रूचा शत्रू तो मित्र' या धोरणाचा अवलंब केला.

२.२. आझाद हिंद सेनेची निर्मिती: त्यांनी परदेशातील भारतीय सैनिकांची आणि नागरिकांची 'आझाद हिंद सेना' (INA) संघटित केली, ज्याचा उद्देश सशस्त्र क्रांतीद्वारे भारताला मुक्त करणे हा होता.

२.३. जपानचे सहकार्य: अंदमान आणि निकोबार बेटे दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान जपानने ब्रिटीशांकडून जिंकली होती. जपानने ही बेटे नेताजींच्या तात्पुरत्या सरकारकडे औपचारिकपणे सोपवण्याची घोषणा केली.

३. नेताजींची दूरदृष्टी: पूर्ण स्वराज्याची हाक 💡

३.१. पूर्ण स्वातंत्र्य ध्येय: नेताजींनी नेहमीच चर्चा किंवा टप्प्याटप्प्याने मिळणाऱ्या स्वातंत्र्याला विरोध केला. त्यांना 'पूर्ण स्वातंत्र्य' (Complete Independence) त्वरित हवे होते.

३.२. सशस्त्र क्रांतीचे तत्त्वज्ञान: त्यांचा विश्वास होता की ब्रिटीश सत्ता केवळ अहिंसेने नव्हे, तर बाहेरील लष्करी दबावाने आणि आतील जनआंदोलनाने हादरवून टाकली जाऊ शकते.

३.३. भारताबाहेरील राजकीय केंद्र: भारताबाहेर एक 'स्वतंत्र' सरकार स्थापन करणे, यामागे आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार भारताला स्वतंत्र राष्ट्र म्हणून मान्यता मिळवण्याची त्यांची दूरदृष्टी होती.

४. आझाद हिंद सरकारची स्थापना आणि मान्यता 📜

४.१. स्थापना आणि मंत्रिमंडळ: २१ ऑक्टोबर १९४३ रोजी सिंगापूरमध्ये 'आर्झि हुकूमते आझाद हिंद' ची स्थापना झाली. यामध्ये नेताजी राष्ट्रप्रमुख, पंतप्रधान आणि युद्धमंत्री होते.

४.२. आंतरराष्ट्रीय मान्यता: या तात्पुरत्या सरकारला जपान, जर्मनी, इटली, थायलंड, बर्मा (म्यानमार), क्रोएशिया, मंचुरिया आणि फिलीपिन्स या नऊ राष्ट्रांनी मान्यता दिली होती.

४.३. सार्वभौमत्वाचा दावा: या सरकारने चलन (Currencies), नागरिकत्व (Citizenship), न्यायालय आणि कर प्रणाली (Taxation) सुरू करण्याची घोषणा करून आपल्या सार्वभौमत्वाचा दावा केला.

५. अंदमान-निकोबारचे प्रतीकात्मक अधिग्रहण 🏝�

५.१. पहिली स्वतंत्र भूमी: जपानकडून बेटे स्वीकारल्यानंतर, नेताजींनी अंदमान-निकोबारला भारताची 'पहिली स्वतंत्र भूमी' (First Liberated Territory) म्हणून घोषित केले.

५.२. नामकरण: त्यांनी अंदमानचे नामकरण 'शहीद बेट' (Shaheed Dweep) आणि निकोबारचे नामकरण 'स्वराज बेट' (Swaraj Dweep) असे केले.

५.३. सेल्युलर जेलला भेट: ध्वजारोहणानंतर नेताजींनी सेल्युलर जेलला भेट दिली आणि तेथे बंदिस्त असलेल्या हजारो क्रांतिकारकांना आदरांजली वाहिली. यामुळे या घटनेला भावनिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले.

⚔️🔥👤🚩🏝�💧⛓️🙏🗓�☀️🎉🇮🇳📜🦁💥🗣�📣🧑�🤝�🧑🩸🛡�🏰❌🔜🇮🇳⭐💖📚🕯�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-30.12.2025-मंगळवार.
===========================================