🇮🇳 पूर्ण स्वराज ठराव (३१ डिसेंबर १९२९): स्वातंत्र्याच्या ध्येयाची अटल घोषणा-2-

[Atul Kaviraje]

1925-
जवाहरलाल नेहरू की अध्यक्षता में भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस ने
पूर्ण स्वराज (पूर्ण स्वतंत्रता) का प्रस्ताव पारित किया।

The Indian National Congress, presided over by Jawaharlal Nehru,
passed a resolution for Purna Swaraj (complete independence).

🇮🇳 पूर्ण स्वराज ठराव (३१ डिसेंबर १९२९): स्वातंत्र्याच्या ध्येयाची अटल घोषणा

६. ठरावाचे स्वरूप आणि त्यातील प्रमुख घोषणा

६.१ कायदेमंडळाचा संपूर्ण बहिष्कार: ठरावानुसार काँग्रेसने प्रांतीय आणि केंद्रीय कायदेमंडळाचा संपूर्ण बहिष्कार करण्याची घोषणा केली आणि कोणत्याही निवडणुकीत भाग न घेण्याचा निर्णय घेतला.

६.२ 'स्वातंत्र्य दिन'ची घोषणा: २६ जानेवारी १९३० हा दिवस संपूर्ण देशात 'स्वातंत्र्य दिन' म्हणून साजरा करण्याचे निश्चित करण्यात आले. या दिवशी लोकांनी एकत्र येऊन स्वातंत्र्याची शपथ घेतली.

६.३ सविनय कायदेभंगाचा मार्ग: ठरावामध्ये पुढील काळात शांततामय आणि अहिंसक मार्गाने सविनय कायदेभंग चळवळ सुरू करण्याची योजना आखण्यात आली, ज्याचे नेतृत्व महात्मा गांधींनी करावे, असे ठरले.

७. सामान्य जनतेवर झालेला तात्काळ परिणाम

७.१ उत्साहाचे आणि ऊर्जेचे वातावरण: 'पूर्ण स्वराज' या शब्दाने लोकांना त्यांच्या संघर्षाचे अंतिम ध्येय स्पष्टपणे सांगितले. यामुळे देशभरात एक नवा उत्साह आणि ऊर्जा निर्माण झाली.

७.२ ग्रामीण भागापर्यंत संदेशाचा प्रसार: काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांनी हा ठराव आणि स्वातंत्र्याची शपथ ग्रामीण भागातील लोकांपर्यंत पोहोचवली, ज्यामुळे चळवळ केवळ शहरांपुरती मर्यादित राहिली नाही.

७.३ संघटित सहभाग: या ठरावानंतर लोकांनी मोठ्या प्रमाणात राष्ट्रीय चळवळीत स्वयंस्फूर्तीने सहभाग घ्यायला सुरुवात केली. शाळा, सरकारी नोकऱ्या आणि परदेशी वस्तूंचा बहिष्कार वाढला.

८. सविनय कायदेभंग चळवळीचा पाया (उदाहरणासह)

८.१ दांडी यात्रेची पार्श्वभूमी: ठरावानंतर लगेचच महात्मा गांधींनी, या ध्येयाच्या पूर्तीसाठी, मिठाच्या कायद्याचे उल्लंघन करून 'दांडी यात्रा' (मार्च १९३०) सुरू करण्याची घोषणा केली.

८.२ कायद्यांचे उल्लंघन: पूर्ण स्वराज्यासाठी लोकांना ब्रिटिश कायदे तोडण्याचे आणि त्यासाठी तुरुंगवास पत्करण्याचे आवाहन केले गेले. उदा. मिठाचा कायदा तोडणे, जंगल कायदे तोडणे.

८.३ विविध स्तरांचा सहभाग: सविनय कायदेभंगामध्ये महिला, विद्यार्थी, दलित आणि शेतकरी यांचा अभूतपूर्व सहभाग दिसून आला, ज्यामुळे ही चळवळ लोकचळवळ बनली.

९. ठरावाचा आंतरराष्ट्रीय दृष्टिकोन आणि संदर्भ

९.१ जागतिक लक्ष वेधले गेले: जगातील इतर राष्ट्रे, विशेषतः साम्राज्यवादी राष्ट्रे, भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याकडे गांभीर्याने पाहू लागली. भारताने आपल्या राजकीय ध्येयाची स्पष्ट घोषणा केली होती.

९.२ स्वतंत्र राष्ट्रांच्या हक्काची जाणीव: या ठरावाने जगाला हे पटवून दिले की भारतीय लोकांना आता कोणत्याही प्रकारचा ब्रिटिश कंट्रोल मान्य नाही आणि ते पूर्ण सार्वभौमत्वासाठी तयार आहेत.

९.३ जागतिक स्वातंत्र्य चळवळींना प्रेरणा: आफ्रिका आणि आशियातील वसाहतवादी शासनाखालील इतर राष्ट्रांच्या स्वातंत्र्य चळवळींनाही भारताच्या या ध्येयवादी घोषणेमुळे प्रेरणा मिळाली.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप

१०.१ इतिहासातील 'टर्निंग पॉइंट': लाहोरचा हा ठराव केवळ एक कागदी प्रस्ताव नव्हता, तर तो ब्रिटिश सत्तेला दिलेले एक अंतिम आव्हान होते. यानंतर भारताचा स्वातंत्र्यलढा 'डोमिनियन स्टेटस'साठी नव्हे, तर 'पूर्ण स्वातंत्र्या'साठी लढला जाईल हे स्पष्ट झाले.

१०.२ २६ जानेवारीचे चिरंतन महत्त्व: २६ जानेवारी हा 'स्वातंत्र्य दिन' म्हणून पाळण्याचा निर्णय घेतला गेला. याच दिवसाचे महत्त्व कायम ठेवण्यासाठी, १९५० मध्ये भारताचे संविधान स्वीकारण्यासाठी २६ जानेवारी हा दिवस निवडला गेला, जो आज आपण 'प्रजासत्ताक दिन' म्हणून साजरा करतो.

१०.३ भारताच्या भविष्याची घोषणा: पूर्ण स्वराज ठराव ही भावी, स्वतंत्र, सार्वभौम आणि प्रजासत्ताक भारताची पहिली अधिकृत आणि अटळ घोषणा होती.

मराठी लेखाचा सारांश (Emoji Summary)

पार्श्वभूमी (Background): ✋🚫 (सायमन कमिशन बहिष्कार) → 🧐 (नेहरू रिपोर्टवर असंतोष)

ठराव आणि घोषणा (Resolution & Declaration): 💡 (नेहरूंचे तेजस्वी नेतृत्व) → 🌃 (३१ डिसेंबर मध्यरात्री) → 📢 (घोषणा) → 🇮🇳 (पूर्ण स्वराज) → 🚩 (तिरंगा फडकवला)

परिणाम (Impact): 🔥 (उत्साह) → 🚶�♂️🚶�♀️ (दांडी यात्रा) → ✊ (सविनय कायदेभंग) → 🌟 (अंतिम ध्येय निश्चित)

🏞�👤📢🇮🇳🔥➡️🗓�🤝💪🌊💡❤️

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-31.12.2025-बुधवार.
===========================================