⛓️ १ जानेवारी, १८६३: 'गुलामगिरीमुक्तीची घोषणा'-अमेरिकेच्या इतिहासातील क्रांती-1-

[Atul Kaviraje]

January 1, 1863 – The Emancipation Proclamation takes effect in the U.S.

Hindi: 1 जनवरी, 1863 – अमेरिकी राष्ट्रपति लिंकन द्वारा दासों की मुक्ति की घोषणा लागू हुई।

⛓️ १ जानेवारी, १८६३:
'गुलामगिरीमुक्तीची घोषणा' (Emancipation Proclamation) – अमेरिकेच्या इतिहासातील क्रांती

मराठी लेखपरिचय (Introduction) 🌅

१ जानेवारी, १८६३ हा दिवस
अमेरिकेच्या इतिहासात
सोनेरी अक्षरांनी कोरलेला आहे.
याच दिवशी अमेरिकेचे
१६ वे राष्ट्राध्यक्ष
अब्राहम लिंकन (Abraham Lincoln)
यांनी जारी केलेली
'गुलामगिरीमुक्तीची घोषणा'
(Emancipation Proclamation)
अधिकृतपणे लागू झाली.

अमेरिकन यादवी युद्धाच्या
(American Civil War)
मध्यभागी उचललेले हे पाऊल
केवळ एक राजकीय निर्णय नव्हते,
तर ते एका क्रूर
सामाजिक प्रथेचा
शेवट करण्याचे
ऐतिहासिक वचन होते.

या घोषणेमुळे
संपूर्ण अमेरिकेतील
गुलामगिरी त्वरित
संपुष्टात आली नसली तरी,
तिने युद्धाला
नैतिक अधिष्ठान दिले
आणि अमेरिकेच्या
भविष्याचा मार्ग
निश्चित केला.

१. गुलामगिरीची पार्श्वभूमी आणि यादवी युद्ध 💔

गुलामगिरी अमेरिकेच्या
संस्थापनेपासून
एक जटिल आणि
विवादास्पद समस्या होती.

१.१. दक्षिणेकडील अर्थव्यवस्था आणि गुलामगिरी:

दक्षिणेकडील
(Southern States)
राज्यांची अर्थव्यवस्था
मुख्यतः कृषी
(उदा. कापूस, तंबाखू)
आधारित होती
आणि ती पूर्णपणे
आफ्रिकन गुलाम
लोकांच्या श्रमावर
अवलंबून होती.

दक्षिणेकडील राज्यांनी
गुलामगिरीला
त्यांचे 'जीवनमान' मानले
आणि त्यात
कोणताही हस्तक्षेप
मान्य केला नाही.

१.२. यादवी युद्धाची सुरुवात:

गुलामगिरीचा प्रश्न,
राज्यांचे अधिकार
(States' Rights)
आणि संघराज्याच्या
(Federal) सत्तेवरून
दक्षिणेकडील
११ राज्यांनी
अमेरिकेपासून
वेगळे होऊन
'कॉन्फेडरेट स्टेट्स ऑफ अमेरिका'
(Confederate States of America)
स्थापन केले.

१८६१ मध्ये
यादवी युद्धाला
सुरुवात झाली.

१.३. लिंकन यांचे प्रारंभिक धोरण:

राष्ट्राध्यक्ष
अब्राहम लिंकन
यांचे सुरुवातीचे
घोषित उद्दिष्ट
गुलामगिरी संपवणे नव्हते,
तर 'संघराज्याचे रक्षण करणे'
हे होते.

परंतु, युद्ध
जसजसे लांबत गेले,
तसतसे गुलामगिरी
हा युद्धाचा
केंद्रबिंदू
बनत गेला.

२. गुलामगिरीमुक्तीच्या घोषणेची निर्मिती 📜

लिंकन यांनी
हा निर्णय
केवळ नैतिक कारणांसाठीच नव्हे,
तर युद्ध जिंकण्यासाठी
'लष्करी आवश्यकता'
(Military Necessity)
म्हणून घेतला.

२.१. घोषणेचा मसुदा:

लिंकन यांनी
१८६२ च्या उन्हाळ्यात
या घोषणेवर
गुप्तपणे काम
सुरू केले.

त्यांनी आपल्या
मंत्रिमंडळाशी (Cabinet)
चर्चा केली,
ज्यांनी त्यांना
सल्ला दिला
की युद्धातील
विजयानंतरच
ही घोषणा करावी,
अन्यथा ती
'मृत पत्र' ठरेल.

२.२. अटिमॅमचा विजय (Battle of Antietam):

१७ सप्टेंबर, १८६२ रोजी
उत्तरेकडील सैन्याने
अटिमॅमच्या लढाईत
यश मिळवले,
ज्यामुळे लिंकन यांना
घोषणेसाठी
योग्य वेळ मिळाली.

या विजयानंतर
२२ सप्टेंबर १८६२ रोजी
लिंकन यांनी
या घोषणेचा
प्राथमिक मसुदा
जारी केला.

२.३. कायदेशीर आधार:

या घोषणेचा
कायदेशीर आधार
'युद्ध अधिकार'
(War Powers)
हा होता.

दक्षिणेकडील राज्यांना
दुर्बळ करण्यासाठी
आणि उत्तरेकडील सैन्याला
मदत करण्यासाठी
हे पाऊल
उचलणे आवश्यक आहे,
असे लिंकन यांनी
स्पष्ट केले.

👑
⛓️
✊
🗺�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-01.01.2026-गुरुवार.
===========================================