🇦🇺 १ जानेवारी, १९०१: ऑस्ट्रेलियाचे राष्ट्रमंडळ स्थापित-1-🇦🇺🤝👑⚖️🗺️

[Atul Kaviraje]

January 1, 1901 – The Commonwealth of Australia is formed

Hindi: 1 जनवरी, 1901 – ऑस्ट्रेलिया का राष्ट्रमंडल आधिकारिक रूप से स्थापित हुआ।

🇦🇺 १ जानेवारी, १९०१: ऑस्ट्रेलियाचे राष्ट्रमंडळ (Commonwealth of Australia) स्थापित

परिचय (Introduction) 🌅

२० व्या शतकाची सुरुवात १ जानेवारी, १९०१ या एका ऐतिहासिक दिवसाने झाली,
ज्या दिवशी ऑस्ट्रेलियाचे राष्ट्रमंडळ (Commonwealth of Australia) अधिकृतपणे स्थापित झाले.
या घटनेने ऑस्ट्रेलियन खंडात असलेल्या सहा स्वतंत्र ब्रिटिश वसाहती (Colonies) एकत्र येऊन एकाच संघीय राष्ट्राची (Federation) स्थापना केली.
या 'एकत्रीकरणाच्या कायद्या' (Federation) मुळे ऑस्ट्रेलिया केवळ एक देश बनला नाही, तर त्याला स्वतःची ओळख, सार्वभौमत्व आणि भविष्याच्या दिशेने वाटचाल करण्याची संधी मिळाली.

१. एकत्रीकरणाची (Federation) गरज आणि प्रेरणा 📜
ऑस्ट्रेलियातील वसाहती एकत्र येण्यामागे अनेक राजकीय, आर्थिक आणि सामाजिक प्रेरणा होत्या.
१.१. व्यापार आणि सीमा शुल्क समस्या

१८०० च्या दशकात सहा वसाहतींमध्ये (उदा. न्यू साउथ वेल्स, व्हिक्टोरिया, क्वीन्सलँड) व्यापार करताना सीमा शुल्क (Tariff Barriers) लागू होते.
यामुळे अंतर्गत व्यापार करणे कठीण झाले होते.
मुक्त व्यापार (Free Trade) सुरू करून आर्थिक विकास साधण्यासाठी एकत्रीकरण आवश्यक होते.

१.२. संरक्षण (Defence) आणि लष्करी गरज

पॅसिफिक महासागरात जर्मनी आणि फ्रान्ससारख्या युरोपीय शक्तींच्या वाढत्या प्रभावामुळे सर्व वसाहतींना संरक्षणाची चिंता वाटत होती.
एकात्मिक लष्करी दल (Unified Defence Force) तयार करण्यासाठी एकाच मध्यवर्ती प्रशासनाची गरज होती.

१.३. 'व्हाईट ऑस्ट्रेलिया पॉलिसी' (White Australia Policy) आणि इमिग्रेशन नियंत्रण

आशियाई देशांतून होणाऱ्या इमिग्रेशनवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी वसाहतींना एकसमान धोरण हवे होते.
यातूनच पुढे 'व्हाईट ऑस्ट्रेलिया पॉलिसी' (White Australia Policy) या वादग्रस्त धोरणाची निर्मिती झाली.

२. 'एकत्रीकरण कायद्या'ची प्रक्रिया (The Process of Federation) 🗳�

ऑस्ट्रेलियाचे एकत्रीकरण एका रात्रीत झाले नाही, त्यासाठी दशकांचा विचार आणि जनमत आवश्यक होते.

२.१. कन्व्हेन्शन्स (Conventions) आणि मसुदा

१८९० च्या दशकात अनेक संवैधानिक कन्व्हेन्शन्स (Constitutional Conventions) आयोजित करण्यात आल्या.
यात वसाहतींच्या नेत्यांनी एकत्र येऊन भावी 'राष्ट्रमंडळा'च्या संविधानाचा (Constitution) मसुदा तयार केला.
उदाहरणार्थ: सर हेन्री पार्कस (Sir Henry Parkes), ज्यांना 'फेडरेशनचे जनक' म्हटले जाते, त्यांनी या प्रक्रियेत मोलाची भूमिका बजावली.

२.२. जनमत (Referendums) आणि जनतेची मंजुरी

तयार केलेला संविधानाचा मसुदा वसाहतींमधील मतदारांना जनमताद्वारे (Referendum) मंजूर करावा लागला.
१८९८ आणि १८९९ मध्ये झालेल्या जनमतांमध्ये लोकांनी मोठ्या मताधिक्याने या एकत्रीकरणाला पाठिंबा दिला.

२.३. ब्रिटिश संसदेची मंजुरी

संविधानाचा मसुदा अंतिम मंजुरीसाठी ब्रिटनच्या संसदेकडे पाठवण्यात आला.
ब्रिटीश संसदेने कॉमनवेल्थ ऑफ ऑस्ट्रेलिया कॉन्स्टिट्यूशन ॲक्ट (Commonwealth of Australia Constitution Act) पास करून त्याला अंतिम कायदेशीर स्वरूप दिले.

३. १ जानेवारी, १९०१: स्थापनेचा दिवस 🇦🇺

नव्या शतकाच्या पहिल्याच दिवशी या कायद्याची अंमलबजावणी झाली.

३.१. अधिकृत घोषणा

१ जानेवारी, १९०१ रोजी सिडनीमधील सेंटेनियल पार्क (Centennial Park, Sydney) येथे एका भव्य समारंभात लॉर्ड हॉपटाऊन (Lord Hopetoun) यांनी 'कॉमनवेल्थ ऑफ ऑस्ट्रेलिया'च्या स्थापनेची अधिकृत घोषणा केली.
हा दिवस ऑस्ट्रेलिया डे (Australia Day - सुरुवातीला) म्हणूनही साजरा केला गेला.

३.२. पहिले पंतप्रधान आणि सरकार

एडमंड बार्टन (Edmund Barton) हे ऑस्ट्रेलियाचे पहिले पंतप्रधान (Prime Minister) बनले.
या नव्या राष्ट्रमंडळाने लगेचच आपले कार्यकारी, कायदेमंडळ आणि न्यायपालिकेचे कार्य सुरू केले.

३.३. कॅनबेराची निवड

सुरुवातीला सिडनी आणि मेलबर्न या दोन प्रमुख वसाहतींमध्ये राजधानीसाठी स्पर्धा होती.
म्हणून, तडजोड म्हणून पुढे कॅनबेरा (Canberra) या मध्यवर्ती जागेची निवड राजधानी म्हणून करण्यात आली.

४. ऑस्ट्रेलियाच्या संविधानाची वैशिष्ट्ये ⚖️

ऑस्ट्रेलियाचे संविधान हे ब्रिटिश संसदीय प्रणाली (Westminster System) आणि अमेरिकेच्या संघराज्य प्रणाली (Federal System) चा मिलाफ आहे.

४.१. संघीय प्रणाली (Federal System)

या प्रणालीनुसार, केंद्र सरकार (Commonwealth) आणि सहा राज्य सरकारे (States) यांच्यात सत्ता विभागली गेली.
केंद्र सरकारकडे संरक्षण, चलन आणि इमिग्रेशनसारखे विषय आले, तर राज्यांकडे शिक्षण आणि आरोग्य राहिले.

४.२. ब्रिटिश राजसत्तेची भूमिका

ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रमंडळातर्फे ब्रिटीश राजा/राणी हे राज्याचे प्रमुख (Head of State) राहिले.
त्यांचे प्रतिनिधी म्हणून गव्हर्नर-जनरल (Governor-General) हे पद निर्माण झाले.
ऑस्ट्रेलियाने 'डोमिनियन' (Dominion) चा दर्जा स्वीकारला, म्हणजे ते ब्रिटिश साम्राज्याचा एक स्वयंशासित भाग होते.

४.३. द्वि-गृही संसद (Bicameral Parliament)

संविधानाने द्वि-गृही संसदेची स्थापना केली: प्रतिनिधी गृह (House of Representatives) आणि सिनेट (Senate).
सिनेटमध्ये प्रत्येक राज्याला समान प्रतिनिधित्व मिळाले, ज्यामुळे लहान राज्यांचे हित जपले गेले.

🇦🇺🤝👑⚖️🗺�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-01.01.2026-गुरुवार.
===========================================