गणपतीचा जन्म आणि हत्तीचे मुख-🏔️🧘‍♀️👦🛡️🔱🐘✨🙏🕉️

[Atul Kaviraje]

'दैवत आणि धार्मिक कथा'
=====================
देव-देवतांच्या लीला-
================

गणपतीचा जन्म आणि हत्तीचे मुख-

गणेश जन्म कथा: मातृत्व, कर्तव्य आणि गजाननाचे आगमन
भारतीय संस्कृतीमध्ये कोणत्याही कार्याची सुरुवात ज्यांच्या नावाने होते, ते म्हणजे सुखकर्ता, दुःखहर्ता श्री गणेश. गणपतीचा जन्म आणि त्यांना मिळालेले हत्तीचे मुख ही केवळ एक कथा नसून ती आईचे प्रेम, पुत्राची निष्ठा आणि महादेवांचा न्याय यांचा एक दैवी संगम आहे.

आदिशक्तीचा मानसपुत्र
कथेची सुरुवात होते कैलास पर्वतावर. भगवान शिव ध्यानासाठी बाहेर गेले होते. माता पार्वतीला स्नानासाठी जायचे होते, परंतु प्रवेशद्वारावर पहारा देण्यासाठी तिथे कोणीही विश्वासू सेवक नव्हता. नंदी आणि इतर गण हे महादेवांच्या आज्ञेत होते. अशा वेळी मातेच्या मनात विचार आला की, आपला स्वतःचा असा एक पुत्र असावा जो केवळ आपल्या आज्ञेचे पालन करेल.

मातेने आपल्या शरीरावरील चंदनाच्या उटीपासून एक सुंदर बालकाची मूर्ती घडवली आणि त्यामध्ये प्राण फुंकले. अशा प्रकारे गणेशाचा जन्म झाला. तो बालक अत्यंत तेजस्वी आणि पराक्रमी होता. मातेने त्याला सांगितले, "बाळा, मी स्नानासाठी जात आहे. तू या द्वारावर पहारा दे आणि माझ्या परवानगीशिवाय कोणालाही आत येऊ देऊ नकोस."

कैलासावरचा रणसंग्राम
काही वेळाने भगवान शिव ध्यानातून परतले. जेव्हा त्यांनी गुहेत प्रवेश करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्या बालकाने त्यांना रोखले. महादेवांना त्या बालकाची ओळख नव्हती. त्यांनी बालकाला समजावण्याचा प्रयत्न केला, पण बालकाने ठामपणे सांगितले, "माझ्या मातेची आज्ञा आहे की कोणालाही आत सोडायचे नाही, मग तुम्ही कोणीही असा!"

महादेवांच्या गणांनी त्या बालकासोबत युद्ध केले, पण मातेच्या शक्तीने निर्माण झालेल्या त्या पुत्राने सर्वांचा पराभव केला. शेवटी, भगवान शिव क्रोधित झाले. हा 'अहंकार' नष्ट करण्यासाठी त्यांनी आपल्या त्रिशुळाने त्या बालकाचे मस्तक धडावेगळे केले.

मातेचा विलाप आणि विश्वाचा थरकाप
जेव्हा माता पार्वती बाहेर आली आणि तिने आपल्या पुत्राचा छिन्नविच्छिन्न देह पाहिला, तेव्हा तिच्या क्रोधाचा अनावर स्फोट झाला. तिने आदिशक्तीचे रूप धारण केले आणि सृष्टीचा विनाश करण्यास सुरुवात केली. "ज्या पुत्राला मी माझ्या हाताने घडवले, त्याचा अंत झाला असेल तर हे जगही राहू नये," असा मातेचा विलाप ऐकून सर्व देवलोक हादरला.

देवांनी महादेवांकडे प्रार्थना केली. मातेला शांत करण्यासाठी पुत्राला जिवंत करणे आवश्यक होते. भगवान शिवांनी गणांना आज्ञा दिली, "उत्तर दिशेला जा आणि जो प्राणी सर्वप्रथम भेटेल, ज्याची माता आपल्या बाळाकडे पाठ करून झोपली असेल, त्याचे मस्तक कापून घेऊन या."

गजाननाचे आगमन
शिवाचे गण शोध घेऊ लागले. त्यांना उत्तर दिशेला एक हत्ती दिसला. त्या हत्तीचे मस्तक कापून गणांनी महादेवांकडे आणले. भगवान शिवांनी ते हत्तीचे मुख (गज-मुख) बालकाच्या धडावर ठेवले आणि त्यात प्राण फुंकले. बालक पुन्हा जिवंत झाला.

जेव्हा मातेने पाहिले की तिच्या पुत्राला नवीन रूप मिळाले आहे, तेव्हा ती प्रसन्न झाली. भगवान शिवांनी त्या बालकाला आपल्या सर्व गणांचा अधिपती घोषित केले आणि त्याला नाव दिले— 'गणपती' (गणांचा पती).

वरदान आणि महत्त्व
महादेवांनी आणि सर्व देवांनी गणेशाला वरदान दिले की, या विश्वात कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात करण्यापूर्वी गणेशाची पूजा केली जाईल. जो गणेशाची आराधना करेल, त्याच्या मार्गातील सर्व संकटे दूर होतील, म्हणून त्यांना 'विघ्नहर्ता' म्हटले गेले.

हत्तीचे मुख हे विशाल बुद्धिमत्तेचे प्रतीक आहे. लहान डोळे एकाग्रता दर्शवतात, मोठे कान चांगल्या गोष्टी ऐकण्यासाठी आहेत आणि सोंड ही लवचिकतेचे प्रतीक आहे. ही कथा आपल्याला शिकवते की, अहंकाराचा नाश झाल्याशिवाय खऱ्या ज्ञानाचा (गणेशाचा) उदय होत नाही.

Summary in Emojis:
🏔�🧘�♀️👦🛡�🔱🐘✨🙏🕉�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-30.01.2026-शुक्रवार.
===========================================