शब्दापलीकडची ऊब : बिरबलाची न्याय्य खिचडी-👑 ❄️ 🌊 🕯️ 🥘 🔥 🧠 🥇 🤝

[Atul Kaviraje]

'बुद्धिचातुर्य कथा' (Stories of Wit and Wisdom)-
============================================
बिरबल आणि तेनालीराम (अकबर-बिरबल / कृष्णदेवराय-तेनालीराम)
हे विभाग दरबारी राजकारण आणि हजरजबाबीपणासाठी ओळखले जातात-
=========================================================

बिरबलाची खिचडी: अशक्य कामाची सिद्धता-

शब्दापलीकडची ऊब : बिरबलाची न्याय्य खिचडी-

मुघल सम्राट अकबराचा दरबार त्याच्या भव्यतेसाठी प्रसिद्ध होताच, पण त्याहूनही जास्त चर्चेत असायचा तो म्हणजे बादशहाचा लाडका वजीर, बिरबल याच्या चातुर्यामुळे. बादशहाला अनेकदा असे वाटायचे की, मानवी जिद्द ही कोणत्याही संकटावर मात करू शकते. याच विचारातून एकदा कडाक्याच्या थंडीत अकबराने एक विचित्र घोषणा केली.

"जो कोणी या गोठवणाऱ्या थंडीत, यमुना नदीच्या बर्फाळ पाण्यात रात्रभर गळ्यापर्यंत उभा राहील, त्याला मी शंभर सोन्याच्या मोहरा बक्षीस देईन!"

घोषणा ऐकून लोक थक्क झाले. थंडी इतकी होती की घराबाहेर पडणे कठीण होते, मग नदीत रात्रभर उभे राहणे तर मृत्यूला आमंत्रण देण्यासारखेच होते. पण, एका गरीब धोब्याला आपल्या कुटुंबाची गरिबी दूर करण्याची ही सुवर्णसंधी वाटली. त्याने आपले नशीब आजमावण्याचे ठरवले. रात्रभर तो थंडीने कुडकुडत यमुनेच्या पात्रात उभा राहिला. सकाळी जेव्हा तो बादशहाकडे बक्षीस मागायला गेला, तेव्हा अकबराने त्याला विचारले, "अरे माणसा, इतक्या थंडीत तू अख्खी रात्र जिवंत कसा राहिलास?"

तो भोळा धोबी म्हणाला, "महाराज, काही नाही, दूरवर आपल्या राजवाड्याच्या खिडकीत एक दिवा जळत होता. त्या दिव्याच्या प्रकाशाकडे बघत मी रात्र काढली."

अकबराने क्रूरपणे हसून म्हटले, "म्हणजेच, तू त्या दिव्याच्या उबेवर स्वतःला जिवंत ठेवले? ही तर फसवणूक आहे. तुला कोणतेही बक्षीस मिळणार नाही!" बिचारा धोबी रडत बिरबलाकडे गेला आणि त्याने सगळी हकीकत सांगितली. बिरबलाला बादशहाचा हा अन्याय सहन झाला नाही. त्याने त्या धोब्याला न्याय मिळवून देण्याचे ठरवले.

दुसऱ्या दिवशी बिरबल दरबारात आला नाही. बादशहाने निरोप पाठवला, पण बिरबलाने उत्तर दिले, "मी खिचडी शिजवत आहे, ती शिजली की मी येतो." एक तास झाला, दोन तास झाले, दुपार टळली, पण बिरबल काही आला नाही. अखेर स्वतः अकबर बिरबलाच्या घरी पोहोचला. तिथे त्याने जे दृश्य पाहिले ते पाहून त्याला हसू अनावर झाले आणि आश्चर्यही वाटले.

बिरबलाने जमिनीवर विस्तव पेटवला होता आणि त्या विस्तवापासून तब्बल पाच फूट उंचावर, एका बांबूच्या सांगाड्याला खिचडीचे भांडे टांगले होते.

अकबर जोरात हसून म्हणाला, "बिरबल, वेडा झालास का? इतक्या उंचावर ठेवलेल्या भांड्याला खालच्या विस्तवाची ऊब कशी लागणार? तुझी खिचडी कधीच शिजणार नाही!"

बिरबलाने शांतपणे बादशहाकडे पाहिले आणि म्हटले, "महाराज, जर मैलोन् मैल लांब असलेल्या राजवाड्याच्या एका छोट्याशा दिव्याची ऊब, नदीत उभ्या असलेल्या धोब्याला मिळू शकते आणि तो जिवंत राहू शकतो, तर मग इतक्या जवळ असलेल्या विस्तवाची ऊब माझ्या खिचडीला का मिळणार नाही?"

अकबराला लगेच आपली चूक उमजली. बिरबलाने अत्यंत चपखलपणे बादशहाच्याच तर्काचा वापर करून त्यांना आरसा दाखवला होता. अकबराने आपली चूक मान्य केली, बिरबलाच्या बुद्धीचे कौतुक केले आणि त्या गरीब धोब्याला सन्मानाने बोलावून त्याचे शंभर सोन्याच्या मोहरांचे बक्षीस दिले.

बिरबलाच्या या 'खिचडीने' केवळ तांदूळच शिजवले नाहीत, तर बादशहाच्या मनातील अन्यायाचा अंधारही दूर केला.

👑 ❄️ 🌊 🕯� 🥘 🔥 🧠 🥇 🤝

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-31.01.2026-शनिवार.
==========================================