📜 ३ जानेवारी १५२१: मार्टिन लूथर आणि चर्चमधून बहिष्काराची घटना ✝️-1-📅 ✝️ 🚫 😔

[Atul Kaviraje]

January 3, 1521 – Martin Luther is excommunicated by the Pope

Hindi: 3 जनवरी, 1521 – मार्टिन लूथर को पोप द्वारा बहिष्कृत किया गया।

📜 ३ जानेवारी १५२१: मार्टिन लूथर आणि चर्चमधून बहिष्काराची घटना ✝️

परिचय (Introduction)
३ जानेवारी १५२१ हा दिवस युरोपातील आणि जागतिक इतिहासातील एका महत्त्वाच्या धार्मिक वळणाचे प्रतीक आहे.
याच दिवशी, पोप लिओ दहावा (Pope Leo X) यांनी जर्मन धर्मशास्त्रज्ञ (Theologian) आणि कॅथोलिक धर्मगुरू मार्टिन लूथर (Martin Luther) यांना अधिकृतपणे रोमन कॅथोलिक चर्चमधून बहिष्कृत (Excommunicated) केले.

हा बहिष्काराचा निर्णय सुमारे एक तप चाललेल्या धर्मसुधारणेच्या चळवळी (Protestant Reformation) मधील एक निर्णायक टप्पा होता,
ज्याने युरोपचा धार्मिक आणि राजकीय नकाशा कायमस्वरूपी बदलला. 💥

१. मार्टिन लूथर आणि ९५ थीसीसची पार्श्वभूमी
१.१ लूथरची धार्मिक भूमिका (Luther's Religious Stance)
मार्टिन लूथर हे विटेनबर्ग (Wittenberg) विद्यापीठात प्राध्यापक होते.
त्यांचा विश्वास होता की तारण (Salvation) केवळ श्रद्धेने (Sola Fide - Faith Alone) मिळते,

चांगल्या कर्माने किंवा चर्चने ठरवून दिलेल्या पद्धतींनी नाही. 📖

१.२ माफीपत्रे विक्रीचा विरोध (Opposition to Indulgences)
लूथर यांनी विशेषतः माफीपत्रे (Indulgences) विकण्याच्या कॅथोलिक चर्चच्या प्रथेला कडाडून विरोध केला,
ज्यानुसार पैसे देऊन पापांची माफी मिळवता येत होती. 💰

१.३ ९५ थीसीसची घोषणा (The Publication of 95 Theses - 1517)
ऑक्टोबर १५१७ मध्ये लूथर यांनी विटेनबर्ग चर्चच्या दारावर आपले ९५ थीसीस (95 Theses - ९५ मूलभूत सिद्धांत) लावले.
यात त्यांनी चर्चच्या भ्रष्ट कारभारावर आणि धर्मशास्त्रावर टीका केली. 📢

२. पोप लिओ दहावा आणि कॅथोलिक चर्च
२.१ पोप लिओ दहावा (Pope Leo X)
पोप लिओ दहावा हे इटलीतील मेदिची (Medici) घराण्यातील होते.
ते कलेचे आणि ऐषारामी जीवनाचे शौकीन होते.

सेंट पीटर बॅसिलिका (St. Peter's Basilica) बांधण्यासाठी निधी उभारण्यासाठी त्यांनी माफीपत्रांची विक्री सुरू केली. ⛪

२.२ चर्चची निरंकुश सत्ता (Absolute Authority of the Church)
सोळाव्या शतकाच्या सुरुवातीला, पोप आणि रोमन कॅथोलिक चर्चचे धार्मिक आणि राजकीय सामर्थ्य युरोपमध्ये निरंकुश होते.
पोपच्या अधिकाराला आव्हान देणे हे देवाच्या अधिकाराला आव्हान देण्यासारखे मानले जात असे. 👑

२.३ लूथरच्या विचारांचा धोका (Threat of Luther's Ideas)
पोप आणि चर्चने लूथरचे विचार हे केवळ धार्मिक मतभेद नसून,
ते चर्चच्या सामर्थ्याला आणि उत्पन्नाला धोकादायक असल्याचे मानले. 💰

३. बहिष्काराची प्रक्रिया आणि पोपचा वटहुकूम
३.१ वटहुकूम 'एक्सरजे डोमाईन' (The Papal Bull 'Exsurge Domine' - 1520)
जून १५२० मध्ये पोप लिओ दहावा यांनी 'एक्सरजे डोमाईन' (Exsurge Domine - 'प्रभु उठो') नावाचा एक वटहुकूम जारी केला.
यात त्यांनी लूथरच्या ४१ विचारांना निंदनीय (Heretical) ठरवले. 📜

३.२ माघार घेण्यासाठी ६० दिवसांची मुदत (60 Days to Recant)
या वटहुकुमाद्वारे लूथर यांना आपले विचार मागे घेण्यासाठी ६० दिवसांची मुदत देण्यात आली होती,
अन्यथा त्यांना बहिष्कृत करण्याची धमकी देण्यात आली होती. ⏳

३.३ लूथरकडून वटहुकुमाचे दहन (Luther's Burning of the Bull)
लूथर यांनी पोपच्या आदेशाला नकार दिला आणि डिसेंबर १५२० मध्ये त्यांनी जाहीरपणे पोपचा वटहुकूम आणि कॅनन कायद्याचे (Canon Law) खंड जाळले.
हा चर्चच्या सत्तेविरुद्धचा थेट उठाव होता. 🔥

४. ३ जानेवारी १५२१: बहिष्काराची घोषणा
४.१ वटहुकूम 'डिसेट रोमनम पॉन्टिफायसम' (The Bull 'Decet Romanum Pontificem')
लूथर यांनी माघार घेण्यास नकार दिल्यामुळे, पोप लिओ दहावा यांनी ३ जानेवारी १५२१ रोजी 'डिसेट रोमनम पॉन्टिफायसम' (Decet Romanum Pontificem) हा अंतिम वटहुकूम जारी करून लूथर यांना चर्चमधून अधिकृतपणे बहिष्कृत केले. 🚫

४.२ बहिष्काराचा अर्थ (Meaning of Excommunication)
या बहिष्काराचा अर्थ असा होता की, लूथर आता कॅथोलिक चर्चचे सदस्य राहिले नाहीत.
त्यांना धार्मिक विधी (Sacraments) आणि चर्चच्या संरक्षणापासून वंचित ठेवण्यात आले.
त्यांच्या अनुयायांनाही हाच धोका होता. ⚡

४.३ राजकीय अंमलबजावणीची मागणी (Demand for Political Enforcement)
धार्मिक बहिष्करणानंतर, पोप यांनी पवित्र रोमन सम्राट चार्ल्स पाचवा (Charles V) यांना लूथरला कायदेशीररित्या गुन्हेगार (Outlaw) घोषित करून त्याला अटक करण्याची मागणी केली. 👑

५. वर्म्सची सभा (The Diet of Worms - 1521)
५.१ सम्राटाचे आवाहन (The Emperor's Summons)
पोपच्या मागणीनुसार आणि स्वतःच्या राजकीय अधिकारासाठी, सम्राट चार्ल्स पाचवा यांनी लूथरला आपले विचार स्पष्ट करण्यासाठी जर्मनीतील वर्म्स (Worms) शहरात भरलेल्या शाही सभेत (Diet) बोलावले.
🗣�

५.२ 'मी येथे उभा आहे' (Hier stehe ich)
एप्रिल १५२१ मध्ये वर्म्सच्या सभेत, लूथर यांनी आपले विचार मागे घेण्यास ठामपणे नकार दिला आणि प्रसिद्ध उद्गार काढले:
"मी येथे उभा आहे; मी दुसरे काही करू शकत नाही. देव मला मदत करो."
(Hier stehe ich; ich kann nicht anders. Gott helfe mir.) 🙏

५.३ वर्म्सचा वटहुकूम (The Edict of Worms)
लूथर यांनी माघार घेण्यास नकार दिल्यावर, सम्राटाने वर्म्सचा वटहुकूम जारी केला,
ज्यामुळे लूथरला कायदेशीररित्या गुन्हेगार घोषित करण्यात आले आणि त्यांच्या पुस्तकांवर बंदी घालण्यात आली. 📜

📅 ✝️ 🚫 😔 📜 💰 🙏 🗣� 👑 🔥 💥 🚫 👤 🗣� 💪 🛡� ⛪ 🎉 📚 💡 📉 🕊� 🗺� 👤 🙏

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-03.01.2026-शनिवार.
===========================================