कडक उन्हाळ्यातील दुपारची शांतता आणि विहिरीचा गारवा-☀️🔥🥵 ➔ 👣🏜️🌵 ➔ 🌳🎋🍃 ➔

[Atul Kaviraje]

'ललित कथा' -'ललित साहित्य'=
===========================
निसर्ग आणि ऋतूचक्र (Nature & Seasons)-
=====================================

कडक उन्हाळ्यातील दुपारची शांतता आणि विहिरीचा गारवा-

कातरवेळ आणि विहिरीचा गर्द गारवा
उन्हाळा म्हटला की डोळ्यांसमोर येतो तो आग ओकणारा सूर्य, रस्त्यावरची मृगजळं आणि अंगाची लाहीलाही करणारी दुपार. पण या रखरखीतपणाच्या पलीकडे एक निराळीच दुपार असते— शांत, संथ आणि काहीशी गूढ. ती म्हणजे गावाकडच्या बागेतली किंवा शेतातल्या विहिरीकाठची दुपार. शहरातल्या वातानुकूलित खोल्यांना कधीच न उमजणारा हा निसर्गाचा गारवा एका वेगळ्याच विश्वात घेऊन जातो.

तप्त धरणी आणि स्तब्ध निसर्ग
मे महिन्याची ती दुपार असते. बारा-साडेबाराचा सुमार झाला की, सृष्टीवर जणू एक प्रकारची भूल पडते. पक्षांचा चिवचिवाट थांबतो. पाखरे झाडांच्या दाट पानांमध्ये आपली चोच खुपसून पंख फुगवून बसतात. वाऱ्याची एखादी झुळूक आलीच, तर तीही गरम वाफा घेऊन येते. झाडांची पानं अगदी गळून गेल्यासारखी, निर्जीव होऊन लोंबकळतात. रस्त्यावर चिटपाखरू नसतं. अशा वेळी आसमंतात फक्त एकाच आवाजाचे राज्य असते— तो म्हणजे 'रातकिड्यांचा' किंवा फांदीवर बसलेल्या एखाद्या 'कोकिळेची' अधूनमधून येणारी साद.

या कडक उन्हात जेव्हा आपण पायातील चपला काढून शेतातल्या मऊ, तप्त धुळीवरून चालतो, तेव्हा ती धूळ पायांना चटके देते. पण थोडं पुढे गेल्यावर जिथे अमराई सुरू होते, तिथे वातावरणात बदल जाणवू लागतो. उन्हाच्या तिरप्या रेषा पानांच्या फटीतून जमिनीवर कवडशांच्या रूपात नाचत असतात. आणि तिथेच, त्या घनदाट सावलीत लपलेली असते एक जुनी, चिरेबंदी विहीर.

विहिरीचा तो 'जिवंत' गारवा
विहिरीच्या जवळ जाताच हवेत एक अनामिक ओलावा जाणवू लागतो. विहिरीच्या काठावर, त्या काळपट पडलेल्या चिऱ्यांवर पाय ठेवला की, तळपायांना मिळणारा तो स्पर्श म्हणजे अमृताचा अनुभव असतो. बाहेर ४० अंशांचं तापमान असलं, तरी विहिरीच्या पोटात मात्र एक वेगळंच ऋतुचक्र सुरू असतं. विहिरीच्या काठावर झुकलेल्या वडाच्या किंवा पिंपळाच्या पारंब्या खालच्या पाण्याला स्पर्श करू पाहतात.

विहिरीच्या आतील भिंतींवर साचलेली हिरवीगार शेवाळ, त्यातून पाझरणारे पाण्याचे थेंब आणि कातळाच्या भेगांतून डोकावणारे छोटे जीव... हे सगळं बघताना मन प्रसन्न होतं. विहिरीच्या काठावर बसून पाय खाली सोडले आणि खाली असणाऱ्या त्या संथ, निळ्याशार पाण्याकडे पाहिले की आयुष्यातली सगळी धावपळ थांबल्यासारखी वाटते. विहिरीचं पाणी हे केवळ पाणी नसतं, तो जमिनीच्या काळजातून आलेला गारवा असतो.

आठवणींचे तरंग
त्या शांत दुपारी विहिरीच्या पाण्यात एखादा छोटा दगड टाकला, की उमटणारे ते गोल तरंग मनाच्या आठवणींच्या तळापर्यंत जाऊन पोहोचतात. लहानपणी विहिरीवर मारलेल्या उड्या, पोहताना झालेली दमछाक आणि मग त्याच पाण्याबाहेर आल्यावर अंगावर खेळणारा तो गार वारा... हे सुख पैशात मोजता येणारं नसतं. दुपारी विहिरीच्या काठावर बसून जेवलेला तो डबा, कांदा-भाकरीची ती चव या विहिरीच्या गारव्यात अधिकच खुलते.

विहिरीच्या आजूबाजूला असलेली केळीची झाडं किंवा तिथेच लावलेली जाई-जुईची वेल उन्हापासून वाचण्यासाठी विहिरीच्या आश्रयाला आलेली असतात. तिथे बसल्यावर असं वाटतं की, निसर्गाने उन्हाळ्याच्या या भीषण युद्धात आपल्यासाठी एक छोटासा 'शांतता झोन' तयार केला आहे.

ऋतूचक्राचे तत्त्वज्ञान
कडक उन्हाळा आपल्याला या विहिरीच्या गारव्याची किंमत शिकवतो. जर ऊन नसेल, तर त्या गारव्याचा आनंद घेता येणार नाही. निसर्गाचं हे ऋतूचक्र किती समतोल आहे! कडक उन्हाळा जमिनीला आतून तापवतो, जेणेकरून पावसाळ्यात ती पाणी शोषून घेऊ शकेल. आणि याच काळात ही विहीर आपल्या पोटातलं पाणी राखून ठेवून माणसाची आणि मुक्या प्राण्यांची तहान भागवते.

संध्याकाळ व्हायला लागली की उन्हाची तीव्रता कमी होते. विहिरीच्या गारव्यातून मन बाहेर काढताना पाय जड होतात. पण तो विहिरीचा गारवा मनात साठवून जेव्हा आपण परत घराकडे निघतो, तेव्हा शरीरापेक्षा मन अधिक तृप्त झालेलं असतं. उन्हाळ्याची ती दुपार मग भीतीदायक वाटत नाही, तर ती एका निवांत संवादाची संधी वाटते— स्वतःशी आणि निसर्गाशी.

Emoji Summary
☀️🔥🥵 ➔ 👣🏜�🌵 ➔ 🌳🎋🍃 ➔ 🧱💧🆒 ➔ 🏊�♂️💦😌 ➔ 🥥🥘🧊 ➔ 🧘�♂️✨💎

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-31.01.2026-शनिवार.
===========================================