⚔️ ५ जानेवारी १७५७: मराठे आणि निजाम यांच्यातील अनंतपूरची लढाई 🇮🇳-1-⚔️ 💥 🇮🇳

[Atul Kaviraje]

January 5, 1757 – Battle of Anantpur between Marathas and Nizam

Hindi: 5 जनवरी, 1757 – मराठों और निज़ाम के बीच अनंतपुर का युद्ध हुआ।

⚔️ ५ जानेवारी १७५७: मराठे आणि निजाम यांच्यातील अनंतपूरची लढाई 🇮🇳

परिचय (Introduction)
५ जानेवारी १७५७ ही तारीख
मराठा साम्राज्य आणि दख्खनमधील (Deccan)
निजाम यांच्यातील सततच्या संघर्षाचा
एक महत्त्वाचा टप्पा दर्शवते.

याच दिवशी, मराठा सैन्य
आणि हैदराबादचा निजाम (Nizam of Hyderabad)
यांच्या सैन्यात अनंतपूर (Anantpur) येथे
मोठी लढाई झाली.

हा संघर्ष केवळ प्रादेशिक वर्चस्वासाठी नव्हता,
तर दख्खनच्या राजकारणावर
कोणाचे नियंत्रण असेल,
हे ठरवण्यासाठी होता.

या लढाईने मराठा साम्राज्याची वाढती शक्ती
आणि त्यांच्या सामरिक धोरणाचे (Strategic Policy)
महत्त्व सिद्ध केले. 👑 💥

१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: मराठा-निजाम संघर्ष
१.१ दख्खनचे राजकारण (Deccan Politics)
१८ व्या शतकात,
मराठा साम्राज्य (पेशव्यांच्या नेतृत्वाखाली)
आणि हैदराबादचा निजाम (असफ जाही वंश)

हे दख्खनमधील दोन प्रमुख शक्ती होते.
त्यांच्यात वर्चस्वासाठी
सतत संघर्ष होता. 🗺�

१.२ चौथाई आणि सरदेशमुखी (Chauth and Sardeshmukhi)
मराठे निजामाकडून
चौथाई (महसुलाचा १/४ भाग)
आणि सरदेशमुखी (महसुलाचा १/१० भाग)

कर वसूल करत असत.
या करांमुळे
निजाम आणि मराठे यांच्यात
नेहमी तणाव राहात असे. 💰

१.३ १७५७ पूर्वीची स्थिती (Situation Before 1757)
सध्याचे पेशवे बाळाजी बाजीराव (Balaji Baji Rao)
हे मराठा साम्राज्याचा विस्तार करत होते,
तर सलामद जंग (Salabat Jung)
याच्या नेतृत्वाखाली

निजाम मराठा सत्तेला
आव्हान देत होता. 👑

२. लढाईचे तात्कालिक कारण आणि उद्देश
२.१ निजामाचा विस्तारवाद (Nizam's Expansionism)
निजाम मराठा राज्याच्या
दक्षिण भागावर
आपला प्रभाव वाढवण्याचा प्रयत्न करत होता,

ज्यामुळे मराठ्यांनी
त्याला थांबवण्यासाठी
लष्करी कारवाई करण्याचा
निर्णय घेतला. ⚔️

२.२ पेशव्यांचे धोरण (Peshwa's Policy)
पेशवे बाळाजी बाजीराव यांचे उद्दिष्ट होते की,
निजामाची आर्थिक
आणि लष्करी ताकद
मोडून काढून

दख्खनमध्ये
मराठा वर्चस्व
अबाधित ठेवायचे. 💪

२.३ अनंतपूरची निवड (Choice of Anantpur)
अनंतपूर (सध्याच्या आंध्र प्रदेशातील)
हे ठिकाण
दोन्ही शक्तींच्या सीमेवर असल्याने,

लढाईसाठी
हे ठिकाण
स्वाभाविकपणे निवडले गेले. 📍

३. मराठा नेतृत्वाखालील सैन्य
३.१ मराठा सेनापती (Maratha Leadership)
या लढाईत
मराठा सैन्याचे नेतृत्व
पेशव्यांचे एक निष्ठावान

आणि पराक्रमी सरदार
गोविंदराव पटवर्धन (Govindrao Patwardhan)
यांनी केले. 🛡�

३.२ गनिमी कावा (Guerrilla Warfare)
मराठा सैन्य
प्रामुख्याने हलके
आणि वेगवान (light cavalry) होते

आणि त्यांनी
निजामाच्या बलाढ्य सैन्याविरुद्ध
गनिमी कावा (Guerrilla Warfare)
हे पारंपारिक युद्धतंत्र वापरले. 🐎

३.३ मराठा सैन्याची ताकद (Strength of Maratha Army)
मराठा सैन्यात
घोडेस्वार (Cavalry)
मोठ्या प्रमाणात होते,

ज्यामुळे त्यांना
वेगाने हालचाल करणे
आणि निजामाच्या सैन्यावर
अनपेक्षित हल्ले करणे शक्य झाले. 💯

४. निजाम सैन्याची रचना
४.१ निजामाचे नेतृत्व (Nizam's Leadership)
निजाम सैन्याचे नेतृत्व
सलामद जंग (Salabat Jung)
किंवा त्याचा प्रमुख सेनापती
करत असावा. 🤴

४.२ फ्रेंच मदतीचे घटक (French Assistance)
या काळात
निजाम बऱ्याचदा
फ्रेंच सैन्याच्या (French) मदतीवर
अवलंबून असे.

त्यांचे सैन्य
युरोपीय शिस्तीचे (European Discipline)
आणि आधुनिक तोफखान्याचे (Artillery) होते. 🇫🇷

४.३ सैन्याची ताकद (Nizam's Strength)
निजाम सैन्यात
अनेक युरोपीय प्रशिक्षित
पायदळ (Infantry)
आणि मोठे तोफखाने होते,

जे युद्धात
मराठा घोडदळासाठी
मोठे आव्हान होते. 💣

५. ५ जानेवारी १७५७: लढाईचा दिवस
५.१ निर्णायक संघर्ष (The Decisive Conflict)
अनंतपूरच्या मैदानात
दोन्ही सैन्य
एकमेकांसमोर उभे राहिले
आणि निर्णायक संघर्ष झाला. 💥

५.२ मराठा गनिमी कावा यशस्वी (Success of Maratha Tactics)
पटवर्धन यांच्या नेतृत्वाखालील
मराठा सैन्याने
निजामाच्या सुसज्ज
पण जड सैन्याला

वेगाने घेरले
आणि त्यांची
रसद (Supplies) तोडली. ⚔️

५.३ निजामाच्या सैन्याची पीछेहाट (Nizam's Retreat)
मराठ्यांच्या
सततच्या हल्ल्यांमुळे
आणि गनिमी काव्यामुळे

निजामाच्या सैन्याला
मोठे नुकसान झाले
आणि शेवटी
त्यांना मागे हटावे (Retreat) लागले. 🔙

📅 ⚔️ 💥 🇮🇳 😡 👑 🛡� 🏹
🐎 💨 🇫🇷 💥 💣 🐴 😢 🔙
🏆 🎉 💰 📜 ⚔️ 🌟 🇮🇳 👑
💪 🧠 🙏 💖

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-05.01.2026-सोमवार.
===========================================