कोकणचा राखणदार : पांढऱ्या मुंडाशाचा देवचार-🌕🌲👣🏠🙏✨

[Atul Kaviraje]

कोकण देवचार कथा-
=================
देवचाराचे स्वरूप आणि दर्शन (Appearance & Manifestation)
या भागात देवचार कसा दिसतो आणि तो माणसांसमोर कसा येतो, यावर आधारित कथा-
===================================================================

पांढरे शुभ्र धोतर आणि मुंडासे घातलेला उपरा-

येथे कोकणातील लोककथांवर आधारित 'देवचार' या संकल्पनेवर एक सविस्तर आणि रंजक कथा दिली आहे.

कोकणचा राखणदार : पांढऱ्या मुंडाशाचा देवचार-

कोकण म्हटलं की डोळ्यासमोर येतात ते गर्द झाडीचे राई, नारळ-पोफळीच्या बागा आणि गूढ वळणांच्या पाऊलवाटा. पण या निसर्गाच्या कुशीत एक अशी शक्ती वावरते, जिला कोकणी माणूस आदराने आणि भीतीने 'देवचार' म्हणतो. देवचार म्हणजे गावचा राखणदार, जो सीमेचे रक्षण करतो आणि संकटात धावून येतो.

देवचाराचे स्वरूप : एक गूढ दर्शन
कोकणातल्या 'कोंढे' नावाच्या एका छोट्याशा गावात ही गोष्ट घडली. गावात एक जुना वडाचा पार होता. जुनी जाणती माणसं सांगायची की, या पारावर रात्रीच्या वेळी एक उंचपुरा माणूस दिसतो. त्याचं रूप अगदी सात्विक पण दरारा निर्माण करणारं असतं.

त्याचं वर्णन करताना गावचे आजोबा सांगायचे— "तो अंगाने काटक असतो, पण अंगावर पांढरे शुभ्र, कडक इस्त्रीचे धोतर असते. डोक्याला पांढऱ्या रंगाचे मुंडासे (पगडीसारखे वस्त्र) बांधलेले असते. त्याच्या हातात एक काठी असते आणि खांद्यावर पांढरा उपरणं असतं. तो दिसायला एखाद्या खानदानी जमीनदारासारखा दिसतो."

तो कोणाचे वाईट करायला येत नाही, पण त्याच्या वाटेला गेलेले त्याला आवडत नाही.

कथेला सुरुवात : सखारामची ती रात्र
सखाराम हा गावातला एक तरुण मुलगा. शहरात शिकलेला असल्याने त्याचा या 'देवचार' वगैरे गोष्टींवर फारसा विश्वास नव्हता. एकदा पावसाळ्याचे दिवस होते. सखारामला शहरातून गावी यायला उशीर झाला. शेवटची एसटी सुटली होती, त्यामुळे त्याला तालुक्यावरून पायी चालत यावे लागले.

रात्रीची वेळ, त्यात रिमझिम पाऊस आणि आजूबाजूला किर्रर्र अंधार. सखाराम टॉर्चच्या उजेडात वेगाने चालत होता. गावाची सीमा जवळ आली आणि त्याला समोरून कुणीतरी चालत येताना दिसले.

भेट त्या 'उपऱ्या'ची
सखारामने टॉर्च मारली, तर समोर एक उंच माणूस उभा होता. अंगात पांढरे स्वच्छ धोतर, डोक्याला पांढरे मुंडासे आणि चेहऱ्यावर एक विलक्षण तेज. सखारामला वाटले, की गावातीलच कोणीतरी ज्येष्ठ गृहस्थ असावेत.

तो माणूस सखाराम जवळ आला आणि धीरगंभीर आवाजात म्हणाला, "काय रे पोरा, एवढ्या रात्रीचा कुठे निघालास? एकटाच या वाटेने जाणं बरं नव्हे."

सखारामला त्याचे बोलणे थोडे विचित्र वाटले, पण तो म्हणाला, "काका, माझं घर पुढेच आहे. मी नेहमी येतो, काही भीती नाही."

तो माणूस मंद हसला आणि म्हणाला, "भीती नाही म्हणतोस? अरे, या वाटेवर आज 'वेळ' वाईट आहे. तू माझ्या मागे-मागे चाल, मी तुला वेशीपर्यंत सोडतो."

सखारामला त्याचा आग्रह मोडता आला नाही. तो त्या माणसाच्या मागे चालू लागला. चालताना सखारामच्या लक्षात आले की, एवढा पाऊस पडत असूनही त्या माणसाचे पांढरे धोतर अजिबात चिखलाने माखलेले नव्हते. दुसरी गोष्ट म्हणजे, सखारामच्या पावलांचा आवाज येत होता, पण समोरच्या माणसाच्या पावलांचा आवाजच येत नव्हता.

गुपित उघड झाले...
गावाचा वडाचा पार जवळ आला. सखाराम म्हणाला, "काका, आता माझं घर आलं, मी जातो."

सखारामने मागे वळून पाहिले तर काय? तिथे कोणीच नव्हते! तो माणूस वाफेसारखा हवेत विरून गेला होता. सखाराम घाबरला आणि पळत सुटला. घरी गेल्यावर त्याने ही हकीकत आपल्या आजोबांना सांगितली.

आजोबा हसले आणि म्हणाले, "अरे सख्या, तो दुसरा तिसरा कोणी नसून आपल्या गावचा 'देवचार' होता. तू आज रात्री ज्या वाटेने आलास, तिथे आज वाघाचा वावर होता. तुला सुरक्षित घरी पोहोचवण्यासाठी तो स्वत: प्रकट झाला. तो पांढरा पोशाख म्हणजे त्याच्या सात्विक रूपाचे लक्षण आहे. तो गावचा राखणदार आहे, जोपर्यंत आपण त्याला मानतो आणि निसर्गाचा आदर करतो, तोपर्यंत तो आपलं रक्षणच करणार."

त्या दिवसापासून सखारामचा विश्वास बसला की, विज्ञानाच्या पलीकडेही एक शक्ती आहे, जी कोकणच्या मातीचे रक्षण करते.

निष्कर्ष
देवचार हा कोकणी संस्कृतीचा एक अविभाज्य भाग आहे. तो भीतीयुक्त आदराचे प्रतीक आहे. तो कोणाला त्रास देत नाही, पण चुकीच्या वागणाऱ्याला शासन करतो. पांढऱ्या मुंडाशातलं त्याचं हे रूप आजही कोकणातल्या अनेक लोककथांमधून जिवंत आहे.

🌕🌲👣🏠🙏✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-15.03.2026-रविवार.
===========================================