कासानेचा दीपस्तंभ: एका अतृप्त ध्यासाची सावली-1-🌊🏚️🕯️👴🔭🌫️⚓🌌

[Atul Kaviraje]

"अतृप्त आत्मा" KATHA-
==================
कोकणातील आडवाटा आणि निसर्ग (Mystic Konkan Landscapes) 🌴🌫�
विशिष्ट भौगोलिक ठिकाणी अडकून पडलेले आत्मे-
==================================================

समुद्रकिनाऱ्यावरील त्या जुन्या दिवाबत्तीत (Lighthouse) दिसणारा प्रकाश 🕯�🌊

कासानेचा दीपस्तंभ: एका अतृप्त ध्यासाची सावली-

कोकणच्या किनारपट्टीवर वसलेलं 'कासाने' हे एक छोटं, निवांत गाव. एका बाजूला अथांग पसरलेला अरबी समुद्र आणि दुसऱ्या बाजूला गर्द माड-पोफळीच्या बागा. याच गावाच्या टोकाला, समुद्रात घुसलेल्या एका अजस्त्र कातळावर उभा आहे—एक जुना, पडका आणि काळवंडलेला 'दिवाबत्तीचा मनोरा' (Lighthouse).

ब्रिटीश काळात बांधलेला हा दीपस्तंभ आज मोडकळीस आला आहे. प्रशासनाने तिथे आता नवा आधुनिक सिग्नल बसवला असला, तरी तो जुना मनोरा अजूनही आपला पाय रोवून उभा आहे. गावकरी म्हणतात, अमावस्येच्या रात्री जेव्हा समुद्र खवळलेला असतो, तेव्हा त्या बंद पडलेल्या मनोऱ्याच्या शिखरावर एक मंद दिवा लुकलुकताना दिसतो. पण तिथे ना वीज आहे, ना कोणी माणूस.

विशाल आणि त्याचे कुतूहल
विशाल हा पुण्याला राहणारा एक तरुण आर्किटेक्ट. जुन्या वास्तूंचा अभ्यास करण्याची त्याला प्रचंड आवड. सुट्टीत तो कोकणात आपल्या आजोळी आला होता. गावातील लोकांकडून त्याने त्या दीपस्तंभाच्या अनेक गोष्टी ऐकल्या होत्या. कुणी म्हणायचं तिथे गुप्तधन आहे, तर कुणी म्हणायचं तिथे एका 'अतृप्त आत्म्याचा' वास आहे.

"विशाल, तिकडे चुकूनही जाऊ नकोस. तो दीपस्तंभ शापित आहे," त्याचे आजोबा त्याला वारंवार बजावत. पण जितकी बंदी, तितकं कुतूहल जास्त. एका रात्री, जेव्हा आभाळ ढगांनी भरून आलं होतं आणि समुद्राच्या लाटांचा आवाज गावातल्या घरांपर्यंत येत होता, तेव्हा विशालने तिथे जाण्याचं ठरवलं.

मनोऱ्याचा प्रवास
हातात एक शक्तिशाली टॉर्च घेऊन विशाल घराबाहेर पडला. समुद्राचा वारा अंगाला झोंबत होता. कातळावरून चालताना पावसाच्या ओलाव्यामुळे घसरगुंडी होत होती. अखेर तो त्या दीपस्तंभापाशी पोहोचला. जवळ गेल्यावर तो मनोरा अधिकच रौद्र भासत होता. भिंतींवरची प्लॅस्टर उडाली होती आणि समुद्राच्या खाऱ्या हवेमुळे लोखंडी दरवाजे गंजून सडले होते.

विशालने आत पाऊल टाकलं. आत प्रचंड शांतता होती, फक्त लाटांचा आवाज भिंतींना धडकून प्रतिध्वनी निर्माण करत होता. त्याने टॉर्चच्या प्रकाशात पायऱ्या चढायला सुरुवात केली. गोल फिरत जाणाऱ्या त्या लोखंडी पायऱ्या प्रत्येक पावलागणिक कर्र-कर्र असा आवाज करत होत्या.

तो गूढ प्रकाश
विशाल मनोऱ्याच्या मध्यभागात पोहोचला असेल, इतक्यात वरून एक मंद पिवळसर प्रकाश खाली झिरपताना त्याला दिसला. "वर कोणीतरी आहे का?" त्याने आवाज दिला, पण उत्तरादाखल फक्त वारा घुमला. त्याने धडधडत्या छातीने वरच्या शेवटच्या मजल्यावर जाण्याचा निर्णय घेतला, जिथे पूर्वी मोठा दिवा असायचा.

वर पोहोचल्यावर जे दृश्य त्याने पाहिलं, ते पाहून त्याचे हात-पाय गार पडले. तिथे कोणीही जिवंत माणूस नव्हता, पण काचेच्या एका जुन्या कंदिलात एक ज्योत जळत होती. आणि त्या ज्योतीच्या उजेडात, खिडकीपाशी एक आकृती उभी होती. तो एक म्हातारा गृहस्थ होता, अंगावर जुना खाकी युनिफॉर्म आणि डोक्यावर दीपस्तंभ रक्षकाची (Lightkeeper) टोपी.

त्याचे शरीर पारदर्शक भासत होतं. तो एकटक समुद्राकडे बघत होता आणि त्याच्या हातात एक जुनी दुर्बीण होती.

इतिहास—'रघुनाथ'चा ध्यास
विशाल घाबरून मागे हटला, तेव्हा त्याच्या पायाचा आवाज झाला. त्या आकृतीने हळूच मागे वळून पाहिलं. त्याचे डोळे थकलेले पण त्यात एक विलक्षण चमक होती.

"अजूनही तो आला नाही..." तो आकृती पुटपुटली.

विशालची बोलती बंद झाली होती. तरीही त्याने हिंमत एकवटून विचारलं, "तुम्ही कोण आहात? आणि इथे काय शोधताय?"

तो आत्मा हळूवार आवाजात बोलू लागला, जणू काही अनेक वर्षांपासून तो कुणाशी तरी बोलण्याची वाट पाहत होता. "मी रघुनाथ. या दीपस्तंभाचा रक्षक. ३० वर्षांपूर्वी अशीच एक वादळी रात्र होती. माझा मुलगा, सतीश, मासेमारीच्या बोटीतून परत येत होता. वादळ इतकं मोठं होतं की समुद्रात काहीच दिसत नव्हतं. मी या दिव्याची वात मोठी करण्याचा प्रयत्न केला, पण तेल संपलं होतं. मी ओरडलो, हातवारे केले... पण अंधार इतका होता की सतीशची बोट त्या समोरच्या खडकावर आदळली."

रघुनाथच्या डोळ्यातून जणू अश्रूंच्या जागी पाणी ओघळत होतं. "त्या रात्री माझा मुलगा समुद्राने गिळला. तो दीपस्तंभ तेव्हा तेजाळला असता, तर माझा सतीश वाचला असता. तेव्हापासून माझी ही ड्युटी संपलीच नाही. मी रोज रात्री हा दिवा लावतो, या आशेने की कधीतरी सतीशची बोट त्या प्रकाशात मला दिसेल."

सारांश (Summary)
🌊🏚�🕯�👴🔭🌫�⚓🌌

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-21.03.2026-शनिवार.
===========================================