भक्तीचा मळा: संत चोखामेळा आणि विठ्ठलाची समता-🙏✨🕌🔨🧱💔🦴🎶🙌🌈💖

[Atul Kaviraje]

संतांच्या शिकवणुकीतील सकारात्मकतI  KATHA-
======================================
समता आणि मानवता (Equality & Humanity)
"जे का रंजले गांजले, त्यासी म्हणे जो आपुले" या उक्तीवर आधारित कथा-
==========================================================

संत चोखामेळा: विठ्ठलाचे निस्सीम प्रेम आणि भेदाभेद निराकरण-

भक्तीचा मळा: संत चोखामेळा आणि विठ्ठलाची समता-

तेरावे शतक... महाराष्ट्राच्या भूमीवर भक्तीचा मळा फुलत होता. पंढरपुरात चंद्रभागेच्या वाळवंटात विठूनामाचा गजर निनादत होता. पण त्याच काळात समाजाच्या मनात जाती-भेदाचे आणि उच्च-नीचतेचे विष कालवलेले होते. याच काळात मंगळवेढ्याच्या मातीत एक असा 'रत्न' जन्माला आला, ज्याने केवळ विठ्ठलावर प्रेम केले नाही, तर भेदाभेदाच्या भिंती आपल्या भक्तीने पोखरून काढल्या. तो म्हणजेच संत चोखामेळा.

भक्तीची ओढ आणि समाजाचे अडथळे
चोखोबांचे विठ्ठलावर अफाट प्रेम. त्यांच्या मते, विठ्ठल हा केवळ मंदिरात बसलेला दगड नव्हता, तर तो त्यांचा सखा, सोबती आणि मायबाप होता. "विठ्ठल विठ्ठल" म्हणत ते दिवसभर गावात काम करायचे आणि रात्री विठ्ठलाच्या नामात रंगून जायचे. पण विडंबना अशी होती की, ज्या विठ्ठलाचे ते रात्रंदिवस नाम घ्यायचे, त्याच विठ्ठलाच्या मंदिरात त्यांना प्रवेश नाकारलेला होता.

मंदिराच्या पायरीवर उभे राहून, दूरूनच कळसाचे दर्शन घेत चोखोबा म्हणायचे,

"ऊस डोंगा परी रस नव्हे डोंगा, काय भुललासी वरलीया रंगा..."

त्यांच्या या शब्दांत किती मोठी सकारात्मकता होती! शरीर जरी हीन कुळातले असले, तरी आत्मा तर त्या विठ्ठलाचाच अंश आहे, हे ते जगाला ओरडून सांगत होते.

विठ्ठलाची अजब लीला
एकदा चोखोबा मंदिराच्या महाद्वाराबाहेर डोळे मिटून विठ्ठलाचे ध्यान करत बसले होते. त्यांना विठ्ठलाच्या भेटीची इतकी आस लागली होती की, त्यांच्या डोळ्यांतून घळाघळा पाणी वाहत होते. त्याच वेळी पंढरपूरचा बडवा (पुजारी) तिथून जात होता. त्याने चोखोबांना तिथे बसलेले पाहिले आणि संतापला.

"अरे चोख्या, इथं कशाला बसलायस? दूर हो, विठ्ठलाचा विटाळ होईल!" पुजाऱ्याने त्यांना तिथून हाकलून दिले. चोखोबा शांतपणे उठले आणि चंद्रभागेच्या वाळवंटात जाऊन बसले. त्यांच्या मनात राग नव्हता, फक्त एकच प्रश्न होता— "विठ्ठला, तू जर सर्वांचा आहेस, तर मग हा भेदभाव का?"

रात्रीच्या वेळी एक चमत्कार घडला. स्वतः पांडुरंग (विठ्ठल) एका सामान्य वारकऱ्याचे रूप घेऊन चोखोबांकडे आले. त्यांनी चोखोबांना आपल्या मिठीत घेतले आणि म्हणाले, "चोख्या, तू दुःखी नको होऊस. मंदिर माणसांनी बांधले आहे, पण भक्तीचे घर तर माझ्या हृदयात आहे. चल, आज आपण जेऊया."

विठ्ठलाने स्वतः चोखोबांच्या घरची भाकरी खाल्ली. हे दृश्य जगाच्या दृष्टीने अदृश्य होते, पण चोखोबांना साक्षात परब्रह्म त्यांच्या समोर दिसत होते.

सकारात्मकतेची खरी कसोटी
काही काळानंतर, मंगळवेढ्याच्या गावकुसाची भिंत बांधण्याचे काम सुरू होते. चोखोबा तिथे मजुरी करत होते. दुर्दैवाने, ती मोठी भिंत कोसळली आणि त्याखाली दबून चोखोबांसह अनेक मजूर मृत्युमुखी पडले. ही बातमी पंढरपुरात पोहोचली. संत नामदेव महाराज अत्यंत दुःखी झाले. त्यांना आपल्या सख्या चोखोबांच्या अस्थी (हाडे) शोधून आणायच्या होत्या.

नामदेव महाराज तिथे गेले, पण तिथे तर शेकडो लोकांच्या अस्थी पडल्या होत्या. चोखोबांच्या अस्थी कशा ओळखायच्या? तेव्हा त्यांना चोखोबांची शिकवण आठवली. नामदेव महाराजांनी प्रत्येक हाड कानाला लावून ऐकले. ज्या हाडातून "विठ्ठल-विठ्ठल" असा आवाज येत होता, त्या अस्थी संत चोखामेळा यांच्या होत्या!

मरणांनंतरही ज्यांच्या हाडामासातून सकारात्मकता आणि भक्तीचा आवाज येतो, तोच खरा संत. नामदेवांनी त्या अस्थी सन्मानाने पंढरपुरात आणल्या आणि विठ्ठल मंदिराच्या महाद्वारासमोर त्यांची समाधी बांधली.

समता आणि मानवतेचा संदेश
संत चोखामेळा यांची कथा आपल्याला शिकवते की, परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असली, समाजाने कितीही नाकारले तरी आपल्या मनातील सकारात्मकता आणि भक्ती ढळू देऊ नये. विठ्ठलाने चोखोबांना जवळ करून हेच सिद्ध केले की, "जे का रंजले गांजले, त्यासी म्हणे जो आपुले, तोचि साधू ओळखावा, देव तेथेचि जाणावा."

आजही पंढरपुरात विठ्ठलाच्या दर्शनाला जाणारा प्रत्येक भक्त आधी चोखोबांच्या समाधीचे दर्शन घेतो आणि मगच मंदिरात जातो. हीच खरी समता आणि हीच खरी भक्तीची शक्ती आहे.

तात्पर्य: माणसाची जात किंवा कुळ महत्त्वाचे नसून त्याचे अंतःकरण आणि विचार महत्त्वाचे असतात. शुद्ध हेतूने आणि सकारात्मक भावनेने केलेली कृती देवालाही तुमच्याकडे खेचून आणते.

Emoji Summary:
🙏✨🕌🔨🧱💔🦴🎶🙌🌈💖

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-23.03.2026-सोमवार.
===========================================