"सोव्हिएत संघ अफगाणिस्तानमधून त्याच्या सैन्याच्या माघारीची घोषणा करतो."-1-🇷🇺 ➔

[Atul Kaviraje]

1979 - The Soviet Union announces the withdrawal of its troops from Afghanistan.
"THE SOVIET UNION ANNOUNCES THE WITHDRAWAL OF ITS TROOPS FROM AFGHANISTAN."
"सोव्हिएत संघ अफगाणिस्तानमधून त्याच्या सैन्याच्या माघारीची घोषणा करतो."

येथे १९८९ (ज्याचा महत्त्वाचा टप्पा १५ फेब्रुवारी होता, परंतु प्रक्रियेचा संदर्भ मार्चमध्येही चर्चिला जातो) रोजी झालेल्या 'सोव्हिएत युनियनची अफगाणिस्तानमधून सैन्य माघार' या ऐतिहासिक घटनेवर आधारित सविस्तर लेख, माइंड मॅप आणि कविता सादर आहे.

सोव्हिएत सैन्य माघार: एका दशकाच्या संघर्षाचा अंत आणि बदललेले जागतिक राजकारण 🇷🇺➡️🇦🇫

प्रस्तावना (Introduction)
२८ मार्च (आणि त्या कालखंडातील घोषणांनुसार) सोव्हिएत युनियनने अफगाणिस्तानमधून आपले सैन्य मागे घेण्याची अधिकृत प्रक्रिया पूर्णत्वाकडे नेली होती. १९७९ मध्ये सुरू झालेले हे युद्ध सोव्हिएत रशियासाठी 'दुसरे वियतनाम' ठरले होते. १० वर्षांच्या रक्तरंजित संघर्षानंतर, रशियाने माघार घेण्याचा घेतलेला निर्णय हा शीतयुद्धाच्या (Cold War) अंताची आणि सोव्हिएत युनियनच्या विघटनाची महत्त्वाची नांदी ठरली.

१. युद्धाची पार्श्वभूमी आणि आक्रमण
१९७९ चे आक्रमण: सोव्हिएत युनियनने अफगाणिस्तानमधील कम्युनिस्ट सरकारला पाठिंबा देण्यासाठी आपले सैन्य पाठवले होते.

सामरिक महत्त्व: अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवून दक्षिण आशियात आपला प्रभाव वाढवण्याचा रशियाचा मानस होता.

शीतयुद्धाचा पेच: अमेरिकेने या आक्रमणाला तीव्र विरोध केला आणि मुजाहिद्दीन बंडखोरांना मदत करण्यास सुरुवात केली.

२. मुजाहिद्दीन आणि गनिमी कावा
स्थानिक प्रतिकार: अफगाण लढाऊ सैनिकांनी (मुजाहिद्दीन) रशियन सैन्याविरुद्ध डोंगराळ भागात गनिमी कावा वापरला.

परदेशी मदत: अमेरिका, पाकिस्तान आणि सौदी अरेबियाने मुजाहिद्दीनांना शस्त्रे आणि पैसा पुरवला.

स्टिंगर मिसाईल्स: अमेरिकन स्टिंगर क्षेपणास्त्रांमुळे रशियाचे हेलिकॉप्टर पाडले गेले, ज्यामुळे युद्धाचे पारडे फिरले.

३. मिखाईल गोर्बाचेव्ह यांची नवी दृष्टी
बदलते नेतृत्व: १९८५ मध्ये सत्तेवर आलेल्या गोर्बाचेव्ह यांनी हे युद्ध 'रक्तरंजित जखम' असल्याचे मान्य केले.

ग्लासनोस्त आणि पेरेस्त्रोयका: रशियामध्ये सुधारणा घडवून आणण्यासाठी त्यांनी युद्ध थांबवण्याला प्राधान्य दिले.

शांततेचा पुढाकार: त्यांनी अमेरिकेशी संवाद साधून सैन्य माघारीसाठी आंतरराष्ट्रीय वातावरण तयार केले.

४. जिनिव्हा करार (Geneva Accords)
ऐतिहासिक करार: एप्रिल १९८८ मध्ये जिनिव्हा येथे अफगाणिस्तान, पाकिस्तान, रशिया आणि अमेरिका यांच्यात करार झाला.

माघारीचे वेळापत्रक: ९ महिन्यांच्या आत सर्व रशियन सैन्याने अफगाणिस्तान सोडण्याचे ठरले.

अहस्तक्षेप: शेजारील देशांनी अफगाणिस्तानच्या अंतर्गत बाबींत हस्तक्षेप न करण्याचे आश्वासन दिले.

५. माघारीची प्रत्यक्ष प्रक्रिया
टप्प्याटप्प्याने माघार: १५ मे १९८८ पासून रशियन सैनिकांनी स्वदेशी परतण्यास सुरुवात केली.

मैत्रीचा पूल (Friendship Bridge): उझबेकिस्तानच्या सीमेवरील पुलावरून रशियन लष्करी वाहनांचे ताफे बाहेर पडतानाचे दृश्य ऐतिहासिक ठरले.

जनरल बोरीस ग्रोमोव्ह: १५ फेब्रुवारी १९८९ रोजी शेवटचे रशियन जनरल पुलावरून चालत गेले आणि युद्ध अधिकृतपणे संपले.

६. सोव्हिएत युनियनवर झालेला परिणाम
आर्थिक डबघाई: या युद्धासाठी झालेल्या प्रचंड खर्चामुळे सोव्हिएत अर्थव्यवस्था कोलमडली.

मानवी हानी: सुमारे १५,००० रशियन सैनिक मारले गेले आणि हजारो कायमचे अपंग झाले.

राजकीय पडसाद: या पराभवामुळे सोव्हिएत सैन्याची प्रतिमा डागाळली आणि साम्राज्याला तडे गेले.

७. अफगाणिस्तानमधील गृहयुद्ध
अराजकतेची सुरुवात: रशियन सैन्य गेल्यावर तेथे शांतता प्रस्थापित होण्याऐवजी टोळीयुद्ध सुरू झाले.

तालिबानचा उदय: सत्तेच्या या पोकळीतून पुढे १९९० च्या दशकात कट्टरपंथी तालिबानचा उदय झाला.

विनाश: युद्धाने अफगाणिस्तानची पायाभूत सुविधा पूर्णपणे उद्ध्वस्त केली होती.

८. अमेरिकेची भूमिका आणि 'ग्लोबल जिहाद'
यश की संकट?: अमेरिकेने रशियाला हरवले, पण त्यांनी निर्माण केलेले सशस्त्र गट पुढे जगासाठी डोकेदुखी ठरले.

अल-कायदाचा उगम: याच युद्धातून ओसामा बिन लादेन सारख्या व्यक्तींचा उदय झाला.

धोरणात्मक दुर्लक्ष: रशिया गेल्यावर अमेरिकेने अफगाणिस्तानला वाऱ्यावर सोडले, ज्याचा परिणाम भयानक झाला.

९. जागतिक राजकारणावर परिणाम
शीतयुद्धाचा अंत: रशियन माघारीमुळे जगावरील आण्विक युद्धाचे सावट काहीसे कमी झाले.

बर्लिन भिंतीचे पतन: रशिया कमकुवत झाल्यामुळे पूर्व युरोपमधील कम्युनिस्ट राजवटी कोसळण्यास सुरुवात झाली.

नवी जागतिक व्यवस्था: अमेरिका ही एकमेव महासत्ता म्हणून उभी राहिली.

१०. निष्कर्ष आणि ऐतिहासिक महत्त्व
सोव्हिएत सैन्य माघार ही केवळ एका युद्धाची समाप्ती नव्हती, तर ती एका महासत्तेच्या अंताची सुरुवात होती. हे युद्ध सिद्ध करते की, कोणत्याही बाह्य शक्तीला अफगाणिस्तानसारख्या देशाला तलवारीच्या जोरावर दीर्घकाळ गुलाम ठेवता येत नाही. म्हणूनच अफगाणिस्तानला 'साम्राज्यांची स्मशानभूमी' (Graveyard of Empires) म्हटले जाते.

इमोजी आणि चिन्ह सारांश (Horizontal Emoji Summary)
🇷🇺 ➔ ⛰️ ➔ 🚁 ➔ ❌ ➔ 📜 ➔ 🌉 ➔ 🏠 ➔ 🕊� ➔ 🇦🇫✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-28.03.2026-SATURDAY.
===========================================