'लोकशाहीचा उत्सव: निवडणूक'-2-☝️ 🖋️ ✉️⚖️ 🚫 📢🗳️ 🇮🇳 📜

[Atul Kaviraje]

30.04.2026=THURSDAY-
चुनाव और उनकी प्रक्रिया-

३० एप्रिल २०२६, गुरुवारच्या या संदर्भाने आपण भारतातील 'निवडणूक आणि त्यांची प्रक्रिया' (Elections and their Process) या विषयावर सविस्तर माहिती घेऊया. लोकशाहीमध्ये निवडणूक हा सर्वात मोठा उत्सव मानला जातो.

दीर्घ मराठी कविता: 'लोकशाहीचा उत्सव: निवडणूक'

१. लोकशाहीचा आधारस्तंभ

जनतेचे राज्य, जनतेच्या हाती, लोकशाहीची हीच खरी नाती,

निवडणूक येते संविधानाचे लेणे, राष्ट्राचे भवितव्य आज आम्हा घडवणे.

प्रत्येक मताला आहे येथे मोल, उघडेल प्रगतीचे हे नवीन दालन खोल.(अर्थ: निवडणूक ही लोकशाहीची पायाभरणी असून याद्वारे जनता आपले प्रतिनिधी निवडते.)

🗳� 🇮🇳 📜

२. आचारसंहिता अन् नियम

घोषणा झाली की लागू होते नीती, आचारसंहितेची सर्वांनाच भीती,

पक्ष आणि उमेदवार नियमात राहती, लोकशाहीचा दर्जा ते उंचावती.

पैसा अन् आमिषाला नसावा येथे थारा, वाहू दे सुसंस्कृत राजकारणाचा वारा.(अर्थ: निवडणुका निष्पक्ष व्हाव्यात यासाठी निवडणूक आयोग कठोर नियम लागू करतो.)

⚖️ 🚫 📢

३. मतदाराचा हा पवित्र हक्क

१८ वर्षे पूर्ण होताच मिळते हे दान, मतदानाचा अधिकार हाच खरा मान,

जात-पात-धर्म विसरून जाऊया, योग्य उमेदवाराला निवडून देऊया.

बोटावरची शाई ही अभिमानाची खूण, देशाप्रती मांडूया आपले हे ऋण.(अर्थ: सुजाण नागरिकाने मतदान करणे हे केवळ कर्तव्य नसून हक्क आहे.)

☝️ 🖋� ✉️

निवडणूक प्रक्रिया: टप्पे (Election Process Steps)

भारतीय निवडणूक आयोग (Election Commission of India) खालीलप्रमाणे प्रक्रिया राबवतो:

१. मतदार यादी अद्ययावत करणे: नवीन मतदारांची नोंदणी आणि मृत किंवा स्थलांतरित लोकांची नावे वगळणे.

२. निवडणूक घोषणा: तारखा जाहीर केल्या जातात आणि 'आचारसंहिता' (Model Code of Conduct) लागू होते.

३. उमेदवारी अर्ज भरणे: इच्छुक उमेदवार आपले अर्ज आणि प्रतिज्ञापत्र (Affidavits) दाखल करतात.

४. छाननी आणि माघार: अर्जांची तपासणी केली जाते आणि अपात्र अर्ज बाद केले जातात. त्यानंतर उमेदवारांना नाव मागे घेण्याची संधी दिली जाते.

५. प्रचार (Campaigning): उमेदवार सभा, रॅली आणि जाहिरातींद्वारे आपली ध्येयधोरणे जनतेसमोर मांडतात. मतदानाच्या ४८ तास आधी प्रचार थांबवला जातो.

६. मतदान (Polling): ईव्हीएम (EVM) आणि व्हीव्हीपॅट (VVPAT) मशीनद्वारे नागरिक प्रत्यक्ष मतदान करतात.

७. मतमोजणी आणि निकाल: एका निश्चित दिवशी मतांची मोजणी होऊन सर्वाधिक मते मिळवणारा उमेदवार विजयी घोषित केला जातो.

१०-मुद्द्यांचा माइंड मॅप (Mind Map)

१. संविधानिक संस्था ➔ भारतीय निवडणूक आयोग (कलम ३२४).

२. प्रकार ➔ लोकसभा, विधानसभा, स्थानिक स्वराज्य संस्था.

३. पात्रता ➔ १८ वर्षे पूर्ण असलेला प्रत्येक भारतीय नागरिक.

४. ईव्हीएम (EVM) ➔ इलेक्ट्रॉनिक मतदान यंत्र - जलद आणि अचूक.

५. व्हीव्हीपॅट (VVPAT) ➔ आपण कोणाला मत दिले याची खात्री करणारी पावती.

६. नोटा (NOTA) ➔ 'वरीलपैकी कोणीही नाही' हा पर्याय निवडण्याचा अधिकार.

७. महत्त्व ➔ सत्तेचे शांततामय हस्तांतरण आणि जनमताचा कौल.

८. राजकीय पक्ष ➔ राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक पक्ष - त्यांची चिन्हे.

९. खर्च मर्यादा ➔ उमेदवारांच्या निवडणूक खर्चावर आयोगाचे नियंत्रण.

१०. मतदार जागृती ➔ 'स्वीप' (SVEEP) सारख्या मोहिमांद्वारे मतदानाचे महत्त्व पटवून देणे.

--अतुल परब
--दिनांक-30.04.2026-गुरुवार.
===========================================