विहिरीचे लग्न: विचित्र प्रश्नाचा प्रतिप्रहार-🏛️👑👳‍♂️🕳️💍🌾🧠💡⚖️👏

[Atul Kaviraje]

'चातुर्य कथा' (Stories of Wit and Intelligence)-
==========================================
दरबारी चातुर्य आणि हजरजबाबीपणा (Courtly Wit)
राजे, महाराज आणि त्यांच्या दरबारातील विद्वानांच्या बुद्धीचा कस-
====================================

विहिरीचे लग्न: विचित्र प्रश्नाचा प्रतिप्रहार-

विहिरीचे लग्न: अजब प्रश्नाचा गजब प्रतिप्रहार-

बुद्धिमत्ता आणि चातुर्याचा कस लावणाऱ्या या ऐतिहासिक परंपरेतील एका विलक्षण कथेचे सादरीकरण:

प्रकरण १: हेकेखोर शेजारी आणि अजब मागणी
विजयनगरच्या साम्राज्यात सोमदत्त नावाचा एक श्रीमंत पण अत्यंत कुटील व्यापारी राहत होता. त्याचा शेजारी, विष्णू, हा एक साधा आणि भोळा शेतकरी होता. सोमदत्तला विष्णूची शेतजमीन हडपायची होती. त्याने एक भयानक युक्ती लढवली. त्याने विष्णूवर राजदरबारात फिर्याद केली की, "महाराज, माझ्या विहिरीचे लग्न विष्णूच्या शेतातील विहिरीशी लावून द्यावे, अशी माझी इच्छा आहे. जर विष्णूने नकार दिला, तर दंड म्हणून त्याने आपली जमीन मला द्यावी."

राजा कृष्णदेवराय ही विचित्र मागणी ऐकून चक्रावून गेले. विहिरीचे लग्न? हे तर निसर्गाच्या आणि तर्काच्या पलीकडचे होते. पण सोमदत्तने जुन्या पोथ्यांचा हवाला देऊन सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला की हे शक्य आहे. विष्णू भीतीने थरथर कापायला लागला. तेव्हा राजाने आपले परममित्र आणि प्रधान सल्लागार तेनाली राम यांच्याकडे पाहिले.

प्रकरण २: तेनाली राम यांचे आव्हान
तेनाली राम मंद हसले आणि म्हणाले, "महाराज, सोमदत्त यांची इच्छा अत्यंत उदात्त आहे. विहिरींचे लग्न लावणे हे भाग्याचे लक्षण आहे. मी विष्णूच्या वतीने हे लग्न मान्य करतो." संपूर्ण दरबार अवाक झाला. विष्णूला वाटले आता आपली जमीन गेलीच!

पण तेनाली राम पुढे म्हणाले, "सोमदत्तजी, लग्नाचे शास्त्र असे सांगते की वराने वधूच्या घरी चालत यावे लागते. म्हणजेच, तुमची विहीर विष्णूच्या विहिरीकडे चालत आली पाहिजे. जर तुमची विहीर चालत येऊ शकत नसेल, तर विवाहाचा सोहळा कसा संपन्न होणार?" सोमदत्त गोंधळला पण त्याने हार मानली नाही. तो म्हणाला, "विहीर चालत कशी येणार? विष्णूनेच आपल्या विहिरीला माझ्या विहिरीकडे घेऊन यावे."

प्रकरण ३: बुद्धीचा सापळा
तेनाली राम यांनी पुढची चाल खेळली. ते म्हणाले, "ठीक आहे, मग आपण एक मधला मार्ग काढूया. विहिरींचे लग्न लावण्यासाठी दोन्ही विहिरींना सजवावे लागेल. पण त्यापूर्वी, सोमदत्तजी, तुमच्या विहिरीचे पाणी विष्णूच्या शेतात सांडता कामा नये. लग्नाच्या मुहूर्तापर्यंत तुमच्या विहिरीने आपले सर्व पाणी उपसून बाजूला ठेवावे, जेणेकरून लग्ना मंडपात चिखल होणार नाही."

सोमदत्त संतापला, "हे कसे शक्य आहे? विहिरीतील पाणी काढून टाकले तरी ते पुन्हा झऱ्यातून येणारच!" तेनाली राम उत्तरले, "जसे विहिरीचे चालणे अशक्य आहे, तसेच विहिरीचे पाणी रोखणेही तुमच्या हातात नाही. मग तुम्ही अशी मागणी कशी काय करू शकता जी तर्काला धरून नाही?"

प्रकरण ४: प्रतिप्रहार आणि सत्य
सोमदत्त आता पूर्णपणे अडकला होता. राजाने सोमदत्तला विचारले, "सोमदत्त, जर तू विहिरीचे लग्न लावू इच्छितोस, तर शास्त्राप्रमाणे तुला वधूच्या (विष्णूच्या विहिरीच्या) पित्याला म्हणजेच विष्णूला हुंडा द्यावा लागेल. कारण तुझी विहीर 'वर' आहे. आणि हा हुंडा तुझ्या जमिनीच्या रूपात असेल."

सोमदत्तला आपली चूक उमजली. त्याने विष्णूची जमीन हडपण्यासाठी हा खोटा खेळ रचला होता, पण तेनाली राम यांच्या चातुर्यामुळे तो स्वतःच्याच जाळ्यात अडकला होता. त्याने राजाची माफी मागितली. विष्णूच्या डोळ्यात आनंदाश्रू आले.

प्रकरण ५: चातुर्याचा विजय
राजा कृष्णदेवराय यांनी तेनाली राम यांचे कौतुक केले. राजा म्हणाला, "तेनाली, तुझा हजरजबाबीपणा आणि बुद्धीचा कस खरोखरच अजोड आहे. तू केवळ विष्णूची जमीन वाचवली नाहीस, तर सोमदत्तच्या कुटिल नीतीचाही पर्दाफाश केलास."

विजयनगरच्या दरबारात पुन्हा एकदा सिद्ध झाले की, शस्त्रापेक्षा बुद्धीचे धारदार वार जास्त प्रभावी असतात. विहिरीच्या लग्नाचा तो विचित्र प्रश्न इतिहासात चातुर्याचे एक उत्तम उदाहरण म्हणून अजरामर झाला.

Emoji Summary
🏛�👑👳�♂️🕳�💍🌾🧠💡⚖️👏

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-07.05.2026-गुरुवार.
===========================================