मॉरिशसचा स्वातंत्र्य दिन आणि भारत-मॉरिशसचे ऐतिहासिक संबंध (१९६८)-1-🇮🇳 🤝 🇲🇺

[Atul Kaviraje]

01 ST JUNE-INDEPENDENCE DAY OF MAURITIUS CELEBRATED IN INDIA (1968)
मॉरिशसच्या स्वातंत्र्य दिनानिमित्त भारतात उत्सव (१९६८)

On June 1, 1968, India celebrated the Independence Day of Mauritius, reflecting the strong diplomatic ties between the two nations.

मराठी लेख: मॉरिशसचा स्वातंत्र्य दिन आणि भारत-मॉरिशसचे ऐतिहासिक संबंध (१९६८)
दिनांक: ०१ जून २०२६

ऐतिहासिक संदर्भ: १२ मार्च १९६८ रोजी मॉरिशसला ब्रिटिश सत्तेपासून स्वातंत्र्य मिळाले. परंतु, भारत आणि मॉरिशस यांच्यातील अथांग आणि कौटुंबिक संबंधांना उजाळा देण्यासाठी १ जून १९६८ च्या सुमारास भारतात एका विशेष राजनैतिक उत्सवाचे आयोजन करण्यात आले होते. हे दोन देश केवळ राजकीय मित्र नाहीत, तर त्यांच्यात रक्ताचे आणि संस्कृतीचे घट्ट नाते आहे, ज्याची पायाभरणी या कालखंडात झाली.

१. प्रस्तावना आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी (Introduction & Context)
मॉरिशस हा हिंदी महासागरातील एक छोटा पण अत्यंत महत्त्वाचा बेट-देश आहे. या देशाचा इतिहास भारताच्या मातीशी अतिशय खोलवर जोडलेला आहे.

अ. गिरमिटिया कामगारांचा इतिहास: एकोणिसाव्या शतकात ब्रिटिश शासकांनी उत्तर भारत आणि दक्षिण भारतातून लाखो भारतीय मजुरांना (ज्यांना 'गिरमिटिया' म्हटले गेले) ऊस शेतीवर काम करण्यासाठी मॉरिशसमध्ये नेले होते.

ब. भारतीय संस्कृतीचे जतन: या मजुरांनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीतही आपली भाषा, सण, संस्कृती आणि मूल्ये मॉरिशसच्या मातीत जिवंत ठेवली. आज मॉरिशसची बहुसंख्य लोकसंख्या भारतीय वंशाची आहे.

क. स्वातंत्र्यलढ्यातील साम्य: भारताप्रमाणेच मॉरिशसलाही ब्रिटिश गुलामगिरीचा सामना करावा लागला होता, त्यामुळे दोन्ही देशांच्या स्वातंत्र्याची ध्येये सारखीच होती.

२. १९६८ चे स्वातंत्र्य आणि भारताची भूमिका (Independence of Mauritius)
मार्च १९६८ मध्ये जेव्हा मॉरिशस स्वतंत्र झाला, तेव्हा भारताने एका मोठ्या भावासारखी भूमिका बजावत त्यांच्या आनंदाला जागतिक व्यासपीठ मिळवून दिले.

अ. पहिल्या पंतप्रधानांचे नेतृत्व: मॉरिशसचे पहिले पंतप्रधान सर शिवसागर रामगुलाम (ज्यांना मॉरिशसचे राष्ट्रपिता म्हटले जाते) हे भारतीय वंशाचे होते आणि महात्मा गांधींच्या विचारांनी प्रेरित होते.

ब. भारताचा तात्काळ पाठिंबा: मॉरिशस स्वतंत्र होताच भारताने त्यांना स्वतंत्र देश म्हणून मान्यता दिली आणि त्यांच्याशी अधिकृत राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले.

क. १ जून १९६८ चा उत्सव: भारतात १ जून रोजी या नव्या देशाच्या स्वागतासाठी आणि त्यांच्या स्वातंत्र्य दिनानिमित्त विशेष शासकीय आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे आयोजन करून दोन्ही देशांमधील मैत्रीचा नवा अध्याय सुरू करण्यात आला.

३. सांस्कृतिक आणि भाषिक बंध (Cultural & Linguistic Bonds)
दोन्ही देशांमधील संबंधांचा मुख्य पाया हा आर्थिक नसून सांस्कृतिक आणि भाषिक आहे.

अ. हिंदी आणि भोजपुरीचा वारसा: मॉरिशसमध्ये आजही मोठ्या प्रमाणावर भोजपुरी आणि हिंदी भाषा बोलली जाते. भारतातून गेलेल्या पूर्वजांनी तिथल्या संस्कृतीला भारतीय रंगात रंगवले होते.

ब. सण आणि परंपरा: दिवाळी, महाशिवरात्री आणि होळी हे सण ज्या उत्साहाने भारतात साजरे होतात, तितक्याच भव्यतेने ते मॉरिशसमध्येही साजरे केले जातात. तेथील 'गंगा तलाव' या ठिकाणाला मॉरिशसचे हरिद्वार मानले जाते.

क. सांस्कृतिक देवाणघेवाण: १९६८ च्या या उत्सवामुळे दोन्ही देशांमधील चित्रपट, संगीत आणि साहित्याची देवाणघेवाण वेगाने वाढली.

४. राजनैतिक आणि धोरणात्मक भागीदारी (Diplomatic & Strategic Ties)
हिंदी महासागराच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने भारत आणि मॉरिशसची मैत्री अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे.

अ. हिंदी महासागरातील स्थान: मॉरिशसचे भौगोलिक स्थान सागरी व्यापाराच्या आणि सुरक्षेच्या दृष्टीने अतिशय मोक्याचे आहे. भारतासाठी हा देश दक्षिण आशियाई समुद्री सीमेचा रक्षक आहे.

ब. 'सागर' (SAGAR) धोरण: भारताचे 'Security and Growth for All in the Region' (SAGAR) हे धोरण मॉरिशसच्या सहकार्याशिवाय पूर्ण होऊ शकत नाही, ज्याची सुरुवात १९६८ च्या मैत्रीतून झाली होती.

क. आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर पाठिंबा: संयुक्त राष्ट्र संघ (UN) आणि इतर जागतिक संघटनांमध्ये मॉरिशसने नेहमीच भारताच्या भूमिकेला पाठिंबा दिला आहे.

५. आर्थिक सहकार्य आणि व्यापार (Economic Cooperation)
१९६८ नंतरच्या काळात दोन्ही देशांमधील व्यापारी संबंधांनी एक नवी उंची गाठली.

अ. थेट परकीय गुंतवणूक (FDI): भारतामध्ये येणाऱ्या थेट परकीय गुंतवणुकीत मॉरिशस हा नेहमीच अग्रस्थानी राहिला आहे. दुहेरी कर टाळण्याच्या करारामुळे (DTAA) दोन्ही देशांतील व्यापाराला मोठी चालना मिळाली.

ब. पायाभूत सुविधांचा विकास: भारताने मॉरिशसमध्ये मेट्रो प्रकल्प, सर्वोच्च न्यायालयाची नवीन इमारत आणि अनेक रुग्णालयांच्या उभारणीसाठी मोठी आर्थिक व तांत्रिक मदत केली आहे.

क. पर्यटन क्षेत्राला गती: भारतीय पर्यटकांसाठी मॉरिशस हे नेहमीच एक आवडीचे ठिकाण राहिले आहे, ज्यामुळे दोन्ही देशांमधील लोकांचे संबंध (People-to-People ties) अधिक घट्ट झाले आहेत.

EMOJI SARANSH (लेख सारांश ईमोजी स्वरूपात)
🇮🇳 🤝 🇲🇺 🌊 🚢 🌾 📜 👑 🕊� 🏛� 💰 🌍 🚀 🪕 🫂 🏆

KAVITA EMOJI SARANSH (कविता ईमोजी सारांश)
🌊 🚢 👨�🌾 🕯� (सागरी प्रवास व पूर्वज) ➡️ 🇬🇧 ❌ ☀️ 🕺 (स्वातंत्र्य व भारताचा उत्सव) ➡️ 🪕 🛕 🪔 🤝 (संस्कृती आणि सण) ➡️ ❤️ 🗺� 🇲🇺 🇮🇳 (रक्ताचे नाते व स्थान) ➡️ 🛡� ⚓ 🌊 🦅 (सागरी सुरक्षा व गस्त) ➡️ 📚 🚀 🏢 📈 (शिक्षण, तंत्रज्ञान व प्रगती) ➡️ 📜 ⏳ 🫂 🙏 (इतिहास, प्रेरणा व नमन)

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-01.06.2026-सोमवार. 
===========================================