"करंगळ्या वाजवल्याने संधिवात होतो का?" - तथ्य की गैरसमज? 🤔🦴

[Atul Kaviraje]

"करंगळ्या वाजवल्याने संधिवात होतो का?" - तथ्य की गैरसमज? 🤔🦴

1. करंगळ्या वाजवण्याची प्रक्रिया काय आहे? 🔊👋

जेव्हा तुम्ही तुमच्या बोटांच्या करंगळ्या वाजवता, तेव्हा तुम्हाला एक पॉपिंग (popping) किंवा क्रॅकिंगचा (cracking) आवाज ऐकू येतो. हा आवाज आपल्या हाडांच्या एकमेकांवर घासण्यामुळे येत नाही, तर आपल्या सांध्यांच्या आत असलेल्या सायनोव्हियल द्रव्यात (Synovial Fluid) तयार होणाऱ्या वायूच्या बुडबुड्यांमुळे येतो. सांध्यावर ताण आल्याने या द्रवातील दाब कमी होतो, ज्यामुळे कार्बन डायऑक्साइडसारखे वायू बुडबुडे तयार करतात आणि त्यांच्या फुटण्याने आवाज येतो. 🫧💨

2. संधिवात काय आहे? 🦵 painful
संधिवात (Arthritis) ही अशी स्थिती आहे ज्यात सांध्यांमध्ये सूज आणि वेदना होते. याचे अनेक प्रकार असू शकतात, जसे की ऑस्टियोआर्थराइटिस (Osteoarthritis), रुमेटॉइड आर्थराइटिस (Rheumatoid Arthritis), इत्यादी. ऑस्टियोआर्थराइटिस सामान्यतः वाढत्या वयामुळे, सांध्यांवर जास्त दाब, दुखापत किंवा आनुवंशिक घटकांमुळे होतो, ज्यात उपास्थि (कार्टिलेज: हाडांच्या टोकांना झाकणारे लवचिक ऊतक) झिजायला लागते. 🤕👵

3. "करंगळ्या वाजवल्याने संधिवात होतो" - हा एक गैरसमज आहे! ❌🚫
अनेक वैज्ञानिक अभ्यास आणि वैद्यकीय तज्ञांनुसार, करंगळ्या वाजवल्याने संधिवात होत नाही. हा एक मोठ्या प्रमाणावर पसरलेला गैरसमज आहे, ज्याला कोणताही ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. डॉक्टर आणि संशोधकांनी वर्षानुवर्षे यावर अभ्यास केला आहे आणि असे आढळले आहे की करंगळ्या वाजवण्याची सवय आणि संधिवाताच्या विकासात कोणताही थेट संबंध नाही. 👩�🔬🔬

4. प्रमुख वैज्ञानिक अभ्यास: डोनाल्ड उंगर यांचा प्रयोग 👨�⚕️🔬
या विषयावरचा सर्वात प्रसिद्ध अभ्यास डॉ. डोनाल्ड उंगर (Dr. Donald Unger) यांनी केला होता, ज्यांनी स्वतःवर 50 वर्षे प्रयोग केला. त्यांनी आपल्या डाव्या हाताच्या बोटांच्या करंगळ्या 50 वर्षांपर्यंत नियमितपणे वाजवल्या, तर आपल्या उजव्या हाताच्या बोटांना कधीही वाजवले नाही. 50 वर्षांनंतर, त्यांना आढळले की त्यांच्या दोन्ही हातांमध्ये संधिवाताची कोणतीही लक्षणे नव्हती आणि कोणताही फरकही नव्हता. या अभ्यासासाठी त्यांना 2009 मध्ये प्रतिष्ठित इग नोबेल पारितोषिक (Ig Nobel Prize) मिळाले, जे विनोदी वैज्ञानिक संशोधनासाठी दिले जाते. 🏅👏

5. इतर अभ्यासांचे निष्कर्ष 📊🔍
डॉ. उंगर यांच्या अभ्यासाव्यतिरिक्त, अनेक मोठ्या अभ्यासांनीही हाच निष्कर्ष काढला आहे. उदाहरणार्थ, 1990 च्या दशकात मिशिगनमधील वेन स्टेट युनिव्हर्सिटीमध्ये (Wayne State University) एका अभ्यासात 300 लोकांचे विश्लेषण करण्यात आले, त्यापैकी अर्धे लोक त्यांच्या करंगळ्या वाजवत होते. संशोधकांना करंगळ्या वाजवणे आणि संधिवात यांच्यात कोणताही संबंध आढळला नाही. त्यानंतरच्या अभ्यासांनीही या निष्कर्षाची पुष्टी केली आहे. 📚✅

6. इतर संभाव्य परिणाम (असल्यास) 🤔🤏
जरी संधिवाताचे कारण नसले तरी, काही अभ्यासांनी असे सुचवले आहे की जास्त किंवा खूप जोरात करंगळ्या वाजवल्याने काही इतर लहान-सहान समस्या होऊ शकतात, जसे की:

हाताला सूज: काही दुर्मिळ प्रकरणांमध्ये हाताला हलकी सूज दिसून आली आहे. 🤏 swollen

पकडण्याची शक्ती कमी होणे: काही अभ्यासांमध्ये करंगळ्या वाजवणाऱ्यांमध्ये हाताची पकडण्याची शक्ती थोडी कमी झाल्याचे आढळले आहे, जरी हे सहसा तात्पुरते असते. 📉💪
हे परिणाम सामान्यतः गंभीर नसतात आणि दीर्घकाळ चालणाऱ्या नुकसानास कारणीभूत ठरत नाहीत.

7. करंगळ्या वाजवण्याची सवय का लागते? 🤷�♀️😊
लोक अनेक कारणांमुळे त्यांच्या करंगळ्या वाजवतात:

सवय: ही एक सवय बनते, जसे केस फिरवणे किंवा नखे चावणे.

तणावमुक्ती: काही लोकांना यामुळे तणावातून आराम मिळतो किंवा त्यांना आरामदायक वाटते. 😌

संवेदना: सांध्यांमध्ये हलकासा ताण आणि त्यानंतर येणारा पॉपिंग आवाज काही लोकांना आनंददायक वाटतो.

अस्वस्थता: काही लोक घाबरल्यास किंवा अस्वस्थ असल्यास असे करतात.

8. संधिवाताची खरी कारणे काय आहेत? 🩺🚨
जर करंगळ्या वाजवणे संधिवाताचे कारण नसेल, तर याची खरी कारणे काय आहेत?

वय: वाढत्या वयानुसार ऑस्टियोआर्थराइटिस अधिक सामान्य होतो. 👵👴

आनुवंशिकता: काही लोकांना आनुवंशिकरित्या संधिवात होण्याची शक्यता जास्त असते. 🧬

मागील दुखापती: सांध्यांवरील जुन्या दुखापती, जसे की खेळातील दुखापती, संधिवाताचा धोका वाढवू शकतात. 🤕

स्थूलता: जास्त वजन सांध्यांवर अतिरिक्त दाब टाकते, विशेषतः गुडघे आणि कूल्हे. ⚖️

काही आजार: रुमेटॉइड आर्थराइटिससारखे ऑटोइम्यून आजार. 🦠

सांध्यांचा जास्त वापर: काही व्यवसायांमध्ये सांध्यांचा वारंवार आणि जास्त वापर देखील कारण असू शकतो. 👷�♂️

9. आपण करंगळ्या वाजवाव्यात का? 👍👎
वैद्यकीय दृष्टिकोनातून, जर तुम्हाला करंगळ्या वाजवल्याने वेदना होत नसतील किंवा इतर कोणतीही समस्या होत नसेल, तर ते निरुपद्रवी आहे. तथापि, जर तुम्हाला करंगळ्या वाजवताना वेदना किंवा सूज येत असेल, तर तुम्ही डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. ही सवय केवळ एक सामाजिक चिडचिड असू शकते, परंतु आरोग्यासाठी हानिकारक नाही. 🤷�♀️

10. निष्कर्ष: एक निरुपद्रवी सवय ✅💯
थोडक्यात, करंगळ्या वाजवणे संधिवाताला कारणीभूत ठरत नाही. हा एक वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेला गैरसमज आहे. म्हणून, जर तुम्ही किंवा तुमच्या ओळखीचे कोणी करंगळ्या वाजवत असतील, तर त्यांना संधिवात होईल अशी चिंता करण्याची गरज नाही. ही सामान्यतः एक निरुपद्रवी सवय आहे. 😌

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-02.06.2026-मंगळवार.
===========================================