रॉबर्ट क्लाईव्हचा मुर्शिदाबादकडे मार्च आणि प्लासीच्या युद्धाची नांदी-2-🗓️ 👣 👑

[Atul Kaviraje]

13 TH JUNE-CLIVE MARCHES TO MURSHIDABAD AGAINST SIRAJ UD-DAULA (1757)
क्लाईव्ह यांनी सिराज-उद-दौला विरोधात मुरशिदाबादकडे मार्च केला (१७५७)

Robert Clive led a march to Murshidabad against Nawab Siraj-ud-Daula, leading to the Battle of Plassey.

१३ जून: रॉबर्ट क्लाईव्हचा मुर्शिदाबादकडे मार्च आणि प्लासीच्या युद्धाची नांदी (१७५७)

६. २३ जून १७५७: प्लासीचे ऐतिहासिक युद्ध (The Battle of Plassey)
६.१ युद्धाची सुरुवात: २३ जून १७५७ रोजी सकाळी युद्धाला सुरुवात झाली. नवाब सिराज-उद-दौलाकडून मीर मदन आणि मोहन लाल हे इमानी सरदार जीवाची बाजी लावून लढत होते. त्यांनी इंग्रजांना मागे रेटण्यास सुरुवात केली होती.

६.२ पावसाचा टर्निंग पॉईंट: दुपारी अचानक मुसळधार पाऊस सुरू झाला. इंग्रजांनी आपल्या तोफखान्याचे दारूगोळा ताडपत्रीने झाकून सुरक्षित ठेवला, मात्र नवाबाचा दारूगोळा पावसात भिजून निकामी झाला.

६.३ मीर मदनचा मृत्यू: पाऊस थांबताच इंग्रजांनी तोफांचा मारा केला, ज्यात नवाबाचा सर्वात विश्वासू सेनापती मीर मदन मारला गेला. हा नवाबासाठी मोठा धक्का होता.

७. मीर जाफरचा विश्वासघात आणि नवाबाचा पराभव (The Betrayal)
७.१ चुकीचा सल्ला: मीर मदनच्या मृत्यूनंतर घाबरलेल्या सिराज-उद-दौलाने मीर जाफरचा सल्ला मागितला. मीर जाफरने कपटाने सुचवले की, "आजचे युद्ध थांबवावे, उद्या बघू."

७.२ सैन्याला माघारीचा हुकूम: मीर जाफरच्या सांगण्यावरून नवाबाने आपल्या सैन्याला मागे हटण्याचा हुकूम दिला. सैन्य मागे फिरताच, आधीच दबा धरून बसलेल्या इंग्रजांनी पाठीमागून हल्ला केला.

७.३ रणांगणातून पळ: आपल्याच सैनिकांचा विश्वासघात पाहुनी नवाब सिराज-उद-दौला रणांगण सोडून मुर्शिदाबादकडे पळाला. मीर जाफरचे सैन्य संपूर्ण युद्धात शांत उभे राहिले होते.

८. सिराज-उद-दौलाचा अंत आणि मीर जाफरचे राज्य (The End of the Nawab)
८.१ नवाबाची अटक: मुर्शिदाबादहून पळून जात असताना सिराज-उद-दौलाला मीर जाफरचा मुलगा 'मिरन' याने पकडले आणि अत्यंत क्रूरपणे त्याची हत्या केली.

८.२ मीर जाफर - 'क्लाईव्हचा गाढव': करारानुसार इंग्रजांनी मीर जाफरला बंगालच्या गादीवर बसवले. मात्र, तो केवळ एक नामधारी राजा (Puppet King) होता. त्याला इतिहास 'क्लाईव्हचा गाढव' म्हणून ओळखतो.

८.३ बंगालची लूट: इंग्रजांनी मीर जाफरकडून कोट्यवधी रुपयांची नुकसानभरपाई आणि २४ परगणा जिल्ह्याची जमींदारी वसूल केली, ज्यातून भारतातील ब्रिटिश साम्राज्याची आर्थिक रसद सुरू झाली.

९. भारतीय इतिहासावरील दूरगामी परिणाम (Impact on Indian History)
९.१ राजकीय सत्तेचा उदय: प्लासीच्या विजयाने ईस्ट इंडिया कंपनी ही केवळ एक व्यापारी कंपनी न राहता भारताची एक मोठी 'राजकीय शक्ती' बनली.

९.२ 'ड्रेन ऑफ वेल्थ' (संपत्तीचे वहन): बंगाल हा तत्कालीन भारताचा सर्वात श्रीमंत प्रांत होता. तिथली संपूर्ण संपत्ती इंग्रजांनी लुटून ब्रिटनला पाठवण्यास सुरुवात केली, ज्यामुळे भारताच्या दारिद्र्याला सुरुवात झाली.

९.३ बक्सरच्या युद्धाची पायाभरणी: याच विजयाचा पुढचा भाग म्हणजे १७६४ चे 'बक्सरचे युद्ध' (Battle of Buxar) ठरले, ज्याने संपूर्ण उत्तर भारतावर इंग्रजांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion)
१०.१ फितुरीचा शाप: १३ जून १७५७ रोजी सुरू झालेला मुर्शिदाबादचा मार्च हा सैन्याच्या ताकदीपेक्षा 'फितुरी आणि कपटाच्या' जोरावर यशस्वी झाला. जर मीर जाफरने विश्वासघात केला नसता, तर भारताचा इतिहास काही वेगळा असता.

१०.२ रॉबर्ट क्लाईव्हचे स्थान: या घटनेने रॉबर्ट क्लाईव्हला ब्रिटिश साम्राज्याचा निर्माता बनवले.

१०.३ इतिहासाचा धडा: प्लासीचे युद्ध आणि १३ जूनचा हा मार्च आपल्याला शिकवतो की, जेव्हा जेव्हा देशांतर्गत मतभेद आणि फितुरी उफाळून येते, तेव्हा तिसरी परकीय शक्ती त्याचा फायदा घेऊन देशाला गुलाम बनवते.

लेख तळटीप (Essay Foot-Note)
टळटीप: सदर लेख हा १३ जून १७५७ रोजी रॉबर्ट क्लाईव्हने सिराज-उद-दौलाविरुद्ध केलेल्या मुर्शिदाबाद मार्चच्या २६९ व्या वर्षपूर्तीनिमित्त (१३ जून २०२६) भारतीय इतिहासातील एका महत्त्वपूर्ण वळणाचा अभ्यास करण्यासाठी लिहिलेला आहे. 🏛�📜⚔️

🗓� 👣 👑 🕸� ⚡ 🌑 🤝 🏞� 🌳 ⚔️ 🌧� 🛡� 🗡� 💥 😢 💰 🏰 🙏 📜 ✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-13.06.2026-शनिवार.
===========================================