अंतराळातील पहिला भारतीय तारा - विंग कमांडर राकेश शर्मा यांचा जन्म-2-🗓️ 🚀 👨‍🚀

[Atul Kaviraje]

14 TH JUNE-BIRTH OF RAKESH SHARMA – FIRST INDIAN IN SPACE (1949)
राकेश शर्मा यांचा जन्म – अंतराळात जाणारे पहिले भारतीय (१९४९)

Rakesh Sharma, the first Indian citizen to travel in space, was born on this day in 1949. He flew aboard the Soviet spacecraft Soyuz T-11 in 1984.

१४ जून: अंतराळातील पहिला भारतीय तारा - विंग कमांडर राकेश शर्मा यांचा जन्म (१९४९)

६. अंतराळातील ७ दिवस, २१ तास आणि ४० मिनिटे (Life in Salyut-7)
६.१ वैज्ञानिक प्रयोग: अंतराळात राकेश शर्मा यांनी एकूण ७ दिवस, २१ तास आणि ४० मिनिटे (सुमारे ८ दिवस) वास्तव्य केले. या काळात त्यांनी अनेक महत्त्वाचे वैज्ञानिक प्रयोग केले.

६.२ रिमोट सेन्सिंग आणि फोटोग्राफी: त्यांनी अंतराळातून भारताच्या हिमालयातील आणि किनारपट्टीच्या भागांचे शेकडो फोटो काढले, ज्याचा वापर पुढे इस्रोला भारताच्या साधनसंपत्तीचा नकाशा तयार करण्यासाठी झाला.

६.३ स्पेस योगा (Space Yoga): अंतराळात गुरुत्वाकर्षण नसल्यामुळे स्नायू कमकुवत होतात. यावर उपाय म्हणून राकेश शर्मा यांनी अंतराळात 'योग' (Yoga) केला, ज्याला 'बायो-मेडिकल' विज्ञानात एक मोठे यश मानले गेले.

७. सारे जहाँ से अच्छा, हिन्दोस्ताँ हमारा (The Iconic Conversation)
७.१ इंदिरा गांधींशी थेट संवाद: ५ एप्रिल १९८४ रोजी अंतराळातून राकेश शर्मा यांनी भारताच्या तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्याशी थेट संवाद (Live Video Call) साधला. हा संवाद संपूर्ण देश दूरदर्शनवर श्वास रोखून पाहत होता.

७.२ ऐतिहासिक प्रश्न: इंदिरा गांधींनी त्यांना विचारले, "वरून आपला भारत कसा दिसतो?" (Upar se Bharat kaisa dikhta hai aapko?)

७.३ देशप्रेमाचे उत्तर: राकेश शर्मा यांनी एका सेकंदाचाही विलंब न लावता उत्तर दिले, "सारे जहाँ से अच्छा..." (जगात सर्वात सुंदर). हे वाक्य ऐकताच संपूर्ण देशातील नागरिकांची छाती अभिमानाने फुगली. हा क्षण भारतीय इतिहासातील सर्वात भावनिक आणि अजरामर क्षण ठरला.

८. 'अशोक चक्र' आणि जागतिक सन्मान (Awards & Recognition)
८.१ देशाचा सर्वोच्च शांतताकालीन लष्करी सन्मान: अंतराळातून यशस्वीरित्या परत आल्यानंतर भारत सरकारने राकेश शर्मा यांना 'अशोक चक्र' (Ashok Chakra) या सर्वोच्च शांतताकालीन शौर्य पुरस्काराने सन्मानित केले. त्यांच्यासोबत गेलेल्या दोन रशियन सहकाऱ्यांनाही हा पुरस्कार देण्यात आला.

८.२ 'हिरो ऑफ सोव्हिएत युनियन' : रशिया सरकारनेही त्यांना त्यांच्या देशाचा सर्वोच्च सन्मान 'हिरो ऑफ सोव्हिएत युनियन' (Hero of the Soviet Union) देऊन गौरवले.

८.३ संपूर्ण देशात जंगी स्वागत: भारतात परतल्यानंतर त्यांचे ठिकठिकाणी जंगी स्वागत झाले. ते देशातील लहान मुलांचे आणि तरुणांचे सर्वात मोठे 'रोल मॉडेल' बनले.

९. निवृत्तीनंतरचे जीवन आणि 'गगनयान'चे मार्गदर्शक (Post-Space Life & Legacy)
९.१ हिंदुस्थान एरोनॉटिक्समध्ये काम: विंग कमांडर पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर ते 'हिंदुस्थान एरोनॉटिक्स लिमिटेड' (HAL) मध्ये मुख्य टेस्ट पायलट म्हणून रुजू झाले. त्यांनी भारताच्या स्वदेशी 'तेजस' (Tejas) लढाऊ विमानाचे सुरुवातीचे डिझाईन आणि चाचण्यांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली.

९.२ साधे जीवन: एवढा मोठा ऐतिहासिक पराक्रम गाजवूनही राकेश शर्मा कमालीचे साधे आयुष्य जगतात. सध्या ते तामिळनाडूतील कुन्नूर येथे निसर्गाच्या सानिध्यात निवांत जीवन जगत आहेत.

९.३ 'गगनयान' मोहिमेचे मार्गदर्शक: आज भारत स्वतःच्या हिमतीवर 'गगनयान' (Gaganyaan) या मानवरहित आणि मानवासहित अंतराळ मोहिमेची तयारी करत असताना, राकेश शर्मा हे इस्रोच्या निवडक अंतराळवीरांना (Gaganauts) स्वतःचे अनुभव सांगून मोलाचे मार्गदर्शन करत आहेत.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion)
१०.१ आकाशाची मर्यादा तोडणारा हिरो: राकेश शर्मा यांची गोष्ट आपल्याला शिकवते की, जर जिद्द आणि कठोर परिश्रम करण्याची तयारी असेल, तर माणूस केवळ पृथ्वीवरच नाही तर अवकाशातही स्वतःचा ध्वज गाडू शकतो.

१०.२ ७७ व्या वर्षात पदार्पण: आज १४ जून २०२६ रोजी राकेश शर्मा आपल्या वयाची ७७ वर्षे पूर्ण करत आहेत. अंतराळात पाऊल ठेवून ४२ वर्षे झाली तरी त्यांचा तो पराक्रम आजही तितकाच ताजा आणि प्रेरणादायी वाटतो.

१०.३ आपला संकल्प: त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त आपण सर्व भारतीय त्यांना दीर्घायुष्याच्या शुभेच्छा देऊया आणि भारताला विज्ञान व अंतराळ संशोधनात जगात अव्वल बनवण्याचा संकल्प करूया.

लेख तळटीप (Essay Foot-Note)
टळटीप: सदर लेख हा १४ जून १९४९ रोजी जन्मलेले भारताचे पहिले अंतराळवीर विंग कमांडर राकेश शर्मा यांच्या ७७ व्या वाढदिवसानिमित्त (१४ जून २०२६) त्यांच्या अंतराळातील अभूतपूर्व ऐतिहासिक कामगिरीला आणि देशप्रेमाला मानाचा मुजरा करण्यासाठी लिहिलेला आहे. 🏛�📜🚀

🗓� 🚀 👨�🚀 🌌 ✈️ 🎖� 💥 🌏 ❄️ 🌟 🧪 🧘�♂️ 🗣� 🇮🇳 ❤️ 🏅 📚 🙏 🌸 🌹 📜 ✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.06.2026-रविवार.
===========================================