वाराणसीत पहिल्या डिझेल इंजिन कार्यशाळेची स्थापना-2-🗓️ 🚂 🛠️ 💨 ⚙️ 🌍 🔧 ✨ Trac

[Atul Kaviraje]

14 TH JUNE-INDIAN RAILWAYS STARTED THE FIRST DIESEL LOCOMOTIVE WORKSHOP IN VARANASI (1961)
भारतीय रेल्वेने वाराणसीत पहिले डिझेल इंजिन कार्यशाळा सुरू केली (१९६१)

On this day in 1961, Indian Railways inaugurated its first diesel locomotive workshop in Varanasi. This was a significant step in modernizing the railway network.

१४ जून: भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणाचा पाया – वाराणसीत पहिल्या डिझेल इंजिन कार्यशाळेची स्थापना (१९६१)

६. रोजगार निर्मिती आणि औद्योगिक परिसर (Economic & Employment Impact)
६.१ हजारो तरुणांना रोजगार: या कारखान्यामुळे वाराणसी आणि पूर्वांचल भागातील हजारो कुशल आणि अकुशल कामगारांना थेट रोजगार मिळाला.

६.२ उप-उद्योगांचा विकास (Ancillary Industries): इंजिनसाठी लागणारे लहान-मोठे सुटे भाग बनवण्यासाठी कारखान्याच्या आजूबाजूला शेकडो खाजगी लघुउद्योग सुरू झाले, ज्यामुळे वाराणसी हे एक मोठे औद्योगिक केंद्र बनले.

६.३ टाऊनशिपची निर्मिती: कर्मचाऱ्यांसाठी सर्व सोयी-सुविधांनी युक्त अशी भव्य 'DLW टाऊनशिप' (रेल्वे वसाहत), शाळा आणि रुग्णालये उभारली गेली.

७. जागतिक निर्यातदार म्हणून भारताचा उदय (Exporting Locomotives)
७.१ 'मेक इन इंडिया' चे सुरुवातीचे उदाहरण: वाराणसीचा हा कारखाना केवळ भारताची गरज भागवून थांबला नाही, तर त्याने आंतरराष्ट्रीय दर्जाची इंजिने बनवण्यास सुरुवात केली.

७.२ शेजारील देशांना निर्यात: भारताने श्रीलंका, बांगलादेश, नेपाळ, म्यानमार या शेजारील देशांना तसेच आफ्रिकेतील टांझानिया, सुदान, व्हिएतनाम या देशांना डिझेल इंजिनांची मोठ्या प्रमाणावर निर्यात (Export) करून परकीय चलन कमावले.

७.३ जागतिक स्तरावर नावलौकिक: भारतीय रेल्वेची इंजिने त्यांच्या टिकाऊपणासाठी आणि कमी खर्चासाठी जगात प्रसिद्ध झाली.

८. BLW मध्ये रूपांतर: डिझेलकडून इलेक्ट्रिककडे स्थित्यंतर (Transition to Electric - BLW)
८.१ १००% विद्युतीकरणाचे ध्येय: पर्यावरण पूरक आणि स्वस्त प्रवासासाठी भारत सरकारने २०१0 नंतर संपूर्ण रेल्वे नेटवर्कचे १००% विद्युतीकरण (Electrification) करण्याचा निर्णय घेतला.

८.२ डिझेल उत्पादन बंद: बदलत्या काळाची पावले ओळखून वाराणसी कारखान्याने २०१९ मध्ये डिझेल इंजिनांचे उत्पादन पूर्णपणे बंद केले.

८.३ 'बनारस लोकोमोटिव्ह वर्क्स' (BLW): आता हा कारखाना पूर्णपणे हाय-हॉर्सपॉवर (High Horsepower) असणारी अत्याधुनिक 'इलेक्ट्रिक रेल्वे इंजिने' (Electric Locomotives) बनवतो. म्हणूनच याचे नाव बदलून आता 'बनारस लोकोमोटिव्ह वर्क्स' (BLW) करण्यात आले आहे.

९. सध्याची स्थिती आणि आधुनिक तंत्रज्ञान (Current Status in 2026)
९.१ 'वंदे भारत' आणि महाशक्तीशाली इंजिने: आज (२०२६ मध्ये) हा कारखाना भारताच्या 'वंदे भारत' (Vande Bharat) एक्सप्रेसच्या काही उपकरणांची आणि ९,००० ते १२,००० हॉर्सपॉवरच्या शक्तिशाली मालवाहतूक इलेक्ट्रिक इंजिनांची (WAG-9) निर्मिती करत आहे.

९.२ डिजिटल तंत्रज्ञान: आधुनिक इंजिनांमध्ये आता पूर्णपणे संगणकीय प्रणाली, जीपीएस (GPS), आणि 'कवच' (Kavach - अपघातरोधक प्रणाली) सारखे प्रगत तंत्रज्ञान वाराणसीतच बसवले जाते.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion)
१०.१ ६५ वर्षांचा गौरवशाली प्रवास: १४ जून १९६१ रोजी सुरू झालेली ही छोटी कार्यशाळा आज जगातील सर्वात मोठ्या रेल्वे इंजिन निर्मिती कारखान्यांपैकी एक बनली आहे.

१०.२ देशाच्या प्रगतीचा कणा: वाराणसीच्या या कारखान्याने भारतीय रेल्वेला खऱ्या अर्थाने देशाची 'जीवनवाहिनी' (Lifeline) बनवण्यात पायाभूत भूमिका बजावली.

१०.३ आत्मनिर्भरतेचे प्रतीक: १४ जून रोजी या ऐतिहासिक दिवसाचे स्मरण करताना, आपण भारताच्या तंत्रज्ञानातील आत्मनिर्भरतेचा आणि रेल्वे अभियंत्यांच्या कौशल्याचा अभिमान बाळगला पाहिजे.

लेख तळटीप (Essay Foot-Note)
टळटीप: सदर लेख हा १४ जून १९६१ रोजी वाराणसी येथे स्थापन झालेल्या भारताच्या पहिल्या डिझेल रेल्वे इंजिन कार्यशाळेच्या (सध्याचे BLW) ऐतिहासिक ६५ व्या वर्षपूर्तीनिमित्त (१४ जून २०२६) भारतीय रेल्वेच्या आधुनिकीकरणाच्या प्रवासाचा वेध घेण्यासाठी लिहिलेला आहे. 🏛�📜🚂

🗓� 🚂 🛠� 💨 ⚙️ 🌍 🔧 ✨ Tracks ⚡ 🏭 📈 🗺� 💰 🔄 🔋 🚄 🙏 🌸 🌹 📜 ✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.06.2026-रविवार.
===========================================