ध्रुपद संगीताचे दैदीप्यमान नक्षत्र – उस्ताद झिया फरिदुद्दीन डागर-2-🗓️ 🏠 🌸 🎵

[Atul Kaviraje]

15 TH JUNE-BIRTH OF ZIA FARIDUDDIN DAGAAR – CLASSICAL SINGER (1932)
झिया फारिदुद्दीन डागर यांचा जन्म – शास्त्रीय गायक (१९३२)

Zia Fariduddin Dagar, a renowned Indian classical singer, was born on this day in 1932.

१५ जून: ध्रुपद संगीताचे दैदीप्यमान नक्षत्र – उस्ताद झिया फरिदुद्दीन डागर यांचा जन्म (१९३२)

६. आयआयटी (IIT) मुंबई आणि ध्रुपद केंद्र, भोपाळ येथे योगदान (Institutional Contributions)
६.१ आयआयटी मुंबईत वास्तव्य: उस्तादजींनी पाच वर्षांहून अधिक काळ आयआयटी (IIT) मुंबईत संगीत शिक्षक म्हणून घालवला, जिथे त्यांनी विज्ञानाच्या विद्यार्थ्यांना भारतीय शास्त्रीय संगीताची गोडी लावली.

६.२ ध्रुपद केंद्र, भोपाळ: मध्य प्रदेश सरकारने भोपाळ येथे स्थापन केलेल्या प्रसिद्ध 'ध्रुपद केंद्रा'चे (Dhrupad Kendra) ते दीर्घकाळ प्रमुख राहिले. या केंद्राच्या माध्यमातून त्यांनी अनेक प्रतिभावान तरुण ध्रुपद गायक देशाला दिले.

६.३ संगीताचे संस्थाकीकरण: त्यांनी पारंपारिक गुरुकुल पद्धतीला आधुनिक संस्थात्मक चौकटीत आणून ध्रुपद शिक्षणाचा विस्तार केला.

७. संगीत नाटक अकादमी आणि प्रतिष्ठित पुरस्कार (Awards & Accolades)
७.१ संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९९४): ध्रुपद संगीतातील त्यांच्या अमूल्य योगदानाबद्दल भारत सरकारच्या संगीत नाटक अकादमीने १९९४ मध्ये त्यांना प्रतिष्ठित 'संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार' देऊन गौरवले.

७.२ तानसेन सन्मान: मध्य प्रदेश सरकारचा अत्यंत मानाचा 'तानसेन सन्मान' (Tansen Samman) देऊन त्यांना सन्मानित करण्यात आले.

७.३ राष्ट्रीय गौरव: याशिवाय त्यांना कालिदास सन्मान आणि अनेक राष्ट्रीय-आंतरराष्ट्रीय संस्थांकडून मानद पदव्या आणि पुरस्कार मिळाले.

८. साधे जीवन आणि संगीताप्रती पूर्ण समर्पण (Simple Living & Spiritual Devotion)
८.१ प्रसिद्धीची हाव नाही: एवढे मोठे कलाकार असूनही उस्तादजींना कधीही प्रसिद्धीची किंवा पैशाची हाव नव्हती. ते अत्यंत साधे खादीचे कपडे घालत आणि साधे जीवन जगत असत.

८.२ संगीत हीच इबादत: त्यांच्यासाठी गायन हे मनोरंजनाचे साधन नसून ती देवाची 'इबादत' (प्रार्थना) होती. मैफिलीस सुरुवात करण्यापूर्वी ते नेहमी ध्यानस्थ होत असत.

८.३ शिष्यांवर अपार प्रेम: ते आपल्या शिष्यांना स्वतःच्या मुलाप्रमाणे मानत आणि त्यांच्या राहण्या-खाण्याची सोयही अनेकदा स्वतःच करत असत.

९. महापरिनिर्वाण आणि संगीत विश्वाची हानी (The Saintly Demise - 2013)
९.१ अंतिम काळ: वयाच्या उत्तरार्धातही त्यांची संगीताची साधना आणि शिकवण्याचे काम अखंड सुरू होते.

९.२ ८ मे २०१३: ८ मे २०१३ रोजी वयाच्या ८० व्या वर्षी मुंबई जवळील पनवेल येथील त्यांच्या निवासस्थानी या महान संगीत महर्षीचे निधन झाले.

९.३ एका युगाचा अंत: त्यांच्या निधनाने ध्रुपद संगीतातील डागर घराण्याचा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि सुवर्ण दुवा निखळला.

१०. निष्कर्ष आणि चिरंतन वारसा (Conclusion & Legacy in 2026)
१०.१ ९४ वी जयंती: आज १५ जून २०२६ रोजी उस्ताद झिया फरिदुद्दीन डागर यांची ९४ वी जयंती आहे. जरी आज ते आपल्यात नसले, तरी त्यांनी रेकॉर्ड केलेले राग आणि त्यांची शिष्य परंपरा या माध्यमातून ते आजही जिवंत आहेत.

१०.२ ध्रुपदचे अमरत्व: भारतीय शास्त्रीय संगीताचा पाया असलेला 'ध्रुपद' प्रकार आज जर सुरक्षित आणि लोकप्रिय असेल, तर त्याचे खूप मोठे श्रेय उस्तादजींच्या अथक प्रयत्नांना जाते.

१०.३ कोटी कोटी वंदन: त्यांच्या जयंतीनिमित्त भारतीय संगीत जगताला समृद्ध करणाऱ्या या महान तपस्वीच्या स्मृतीस संपूर्ण देशाचे कोटी कोटी वंदन!

लेख तळटीप (Essay Foot-Note)
टळटीप: सदर लेख हा १५ जून १९३२ रोजी जन्मलेले डागर घराण्याचे थोर ध्रुपद गायक उस्ताद झिया फरिदुद्दीन डागर यांच्या ९४ व्या जयंतीनिमित्त (१५ जून २०२६) त्यांच्या अमूल्य संगीत साधनेला वंदना करण्यासाठी लिहिलेला आहे. 🏛�📜🎶

🗓� 🏠 🌸 🎵 🕳� ✨ 🎸 🌊 🤝 🤫 🌍 🏫 ✈️ 🏅 👑 🧥 🕯� 🗣� 🙏 🌹 📜 ✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-15.06.2026-सोमवार.
===========================================