कॉंग्रेस सर्वात मोठ्या पक्ष म्हणून उदयास-2-⏳ 🌪️ 🗳️ 🤔 🇮🇳 💔 🕯️ 🗳️ 🗓️ 📜

[Atul Kaviraje]

18 TH JUNE-CONGRESS EMERGES AS LARGEST PARTY (1991)
कॉंग्रेस सर्वात मोठ्या पक्ष म्हणून उदयास (१९९१)

In the 1991 general elections, the Indian National Congress emerged as the largest party in the Lok Sabha, though it did not achieve an absolute majority.

६. आर्थिक संकट आणि डॉ. मनमोहन सिंग यांची एन्ट्री (The Economic Crisis & Manmohan Singh)
दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावरील भारत: १९९१ मध्ये भारताचा परकीय चलन साठा अवघा दोन आठवडे पुरेल इतकाच उरला होता. भारताला आपले सोने गहाण ठेवावे लागले होते.

तज्ज्ञ अर्थमंत्र्याची निवड: नरसिंह राव यांनी राजकीय नेत्याऐवजी ख्यातनाम अर्थतज्ज्ञ डॉ. मनमोहन सिंग यांना देशाचे अर्थमंत्री बनवले.

ऐतिहासिक अर्थसंकल्प: २४ जुलै १९९१ रोजी डॉ. मनमोहन सिंग यांनी सादर केलेला अर्थसंकल्प भारताच्या आर्थिक इतिहासाचा टर्निंग पॉईंट ठरला.

७. एलपीजी (LPG) मॉडेल: भारताचे आर्थिक उदारीकरण (Economic Liberalization)
उदारीकरण (Liberalization): 'लायसन्स राज' संपवून उद्योगांना सरकारी जाचातून मुक्त करण्यात आले.

खाजगीकरण (Privatization): अनेक सरकारी क्षेत्रांचे दरवाजे खाजगी कंपन्यांसाठी खुले करण्यात आले.

जागतिकीकरण (Globalization): भारतीय अर्थव्यवस्था जगासाठी खुली करण्यात आली, ज्यामुळे विदेशी गुंतवणूक (FDI) भारतात येऊ लागली.

८. भारताच्या परराष्ट्र धोरणात बदल: 'लूक ईस्ट' पॉलिसी (Look East Policy)
सोव्हिएत युनियनचे विघटन: १९९१ मध्येच भारताचा जुना मित्र असलेल्या सोव्हिएत युनियनचे (USSR) विघटन झाले, ज्यामुळे भारताला आपले परराष्ट्र धोरण बदलावे लागले.

आग्नेय आशियाकडे नजर: नरसिंह राव सरकारने 'लूक ईस्ट' (Look East) धोरण सुरू करून आसियान (ASEAN) देशांशी संबंध मजबूत केले.

नवे राजनैतिक संबंध: याच काळात भारताने इस्रायलसोबतचे राजनैतिक संबंध अधिकृतपणे दृढ करण्यास सुरुवात केली.

९. राष्ट्रीय सुरक्षेची आव्हाने आणि अंतर्गत अशांतता (Internal Security Challenges)
पंजाब आणि काश्मीरमधील दहशतवाद: १९९१ च्या काळात पंजाब आणि जम्मू-काश्मीरमध्ये फुटीरतावाद आणि दहशतवाद शिगेला पोहोचला होता.

बाबरी मशीद विध्वंस (१९९२): या सरकारच्या काळातच पुढे ६ डिसेंबर १९९२ रोजी अयोध्येतील बाबरी मशिदीचा ढाचा पाडला गेला, ज्यामुळे देशात मोठी धार्मिक अशांतता निर्माण झाली.

मुंबई बॉम्बस्फोट (१९९३): १९९३ च्या साखळी बॉम्बस्फोटांनंतर देशाची सुरक्षा यंत्रणा सुधारण्यासाठी या सरकारने पावले उचलली.

१०. निष्कर्ष आणि समरोप (Conclusion)
संकटातून संधीकडे: १८ जून १९९१ रोजी सर्वात मोठा पक्ष म्हणून काँग्रेसचा उदय होणे ही केवळ एका पक्षाची सत्तास्थापना नव्हती, तर ती एका नव्या भारताची सुरुवात होती.

राव-मनमोहन जोडीचा वारसा: या निवडणुकीने भारताला नरसिंह राव आणि मनमोहन सिंग ही जोडी दिली, ज्यांनी देशाला आर्थिक महासत्ता बनवण्याचा पाया घातला.

इतिहासातील स्थान: अत्यंत कठीण परिस्थितीत, अल्पमतात असूनही पाच वर्षे देश चालवून आर्थिक क्रांती घडवून आणणारे सरकार देणारी निवडणूक म्हणून १९९१ चे निकाल कायम स्मरणात राहतील.

लेख तळटीप (Footnote for Essay)
टळटीप: १९९१ च्या निवडणुका भारतीय लोकशाहीच्या परिपक्वतेची चाचणी होत्या. हिंसेचे आणि अस्थिरतेचे सावट असूनही, जनतेने दिलेल्या संमिश्र कौलाचा आदर करत स्थापन झालेल्या सरकारने देशाचे आर्थिक नशीब बदलले. 🗳�🇮🇳📈

लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary of the Essay)
🗳� 🗓� 🏛� 🇮🇳 💔 📈 🤝 💼 🌍 🏅

कवितेचा एकूण ३५ इमोजींचा एकत्रित सारांश (Total 35 Emojis Summary)
⏳ 🌪� 🗳� 🤔 🇮🇳 💔 🕯� 🗳� 🗓� 📜 🏛� 📈 ❌ 👑 🗺� 👤 🧠 🏛� ⚓ 🤝 💰 🧮 🔓 🚀 🌍 🔑 🏭 📈 🇮🇳 ✨ 🕊� 🌅 📖 ⚓ 🛐

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.06.2026-गुरुवार.
===========================================