डॉ. शंकर दयाल शर्मा यांना राष्ट्रपतीपदासाठी उमेदवारी-1-🗓️ 🏛️ 🗳️ 👤 📜 🎓 📚

[Atul Kaviraje]

18 TH JUNE-SHANKAR DAYAL SHARMA NOMINATED FOR PRESIDENT (1992)
डॉ. शंकर दयाल शर्मा यांना राष्ट्रपतीपदासाठी उमेदवारी (१९९२)

On this day, the Indian National Congress nominated Dr. Shankar Dayal Sharma as its candidate for the presidency, leading to his election as the 9th President of India.

भाग १: सविस्तर मराठी लेख (Detailed Marathi Essay)

लेख प्रस्तावना (Introduction to the Essay)
१८ जून १९९२ हा भारताच्या सर्वोच्च संवैधानिक इतिहासातील एक अतिशय महत्त्वपूर्ण दिवस आहे. याच दिवशी सत्ताधारी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाने देशाचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती डॉ. शंकर दयाल शर्मा यांना भारताच्या सर्वोच्च राष्ट्रपतीपदासाठी (President of India) आपले अधिकृत उमेदवार म्हणून घोषित केले. हा काळ भारतासाठी राजकीय आणि आर्थिक दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील होता. पी. व्ही. नरसिंह राव यांच्या अल्पमतातील सरकारसमोर देशाची घडी बसवण्याचे मोठे आव्हान होते. अशा परिस्थितीत डॉ. शंकर दयाल शर्मा यांच्यासारख्या कायदेतज्ज्ञ, निष्कलंक आणि अनुभवी नेत्याला उमेदवारी देणे हा एक अत्यंत परिपक्व राजकीय निर्णय होता. पुढे जाऊन ते भारताचे ९ वे राष्ट्रपती म्हणून निवडून आले. प्रस्तुत लेखात त्यांच्या उमेदवारीची पार्श्वभूमी, त्यांचे व्यक्तिमत्त्व आणि या घटनेच्या राजकीय महत्त्वाचे सविस्तर विवेचन केले आहे.

१. १९९२ च्या राष्ट्रपती निवडणुकीची पार्श्वभूमी (The Background of 1992 Election)
आर. व्यंकटरामण यांचा कार्यकाळ समाप्त: भारताचे ८ वे राष्ट्रपती आर. व्यंकटरामण यांचा ५ वर्षांचा कार्यकाळ जुलै १९९२ मध्ये संपत होता, त्यामुळे नव्या राष्ट्रपतींची निवड करणे आवश्यक होते.

अल्पमतातील सरकारचे आव्हान: पंतप्रधान पी. व्ही. नरसिंह राव यांच्या नेतृत्वाखालील काँग्रेस सरकारकडे संसदेत स्पष्ट बहुमत नव्हते. त्यामुळे विरोधी पक्षांनाही मान्य होईल अशा चेहऱ्याचा शोध सुरू होता.

संवैधानिक स्थैर्याची गरज: देश आर्थिक उदारीकरणाच्या उंबरठ्यावर असताना आणि रामजन्मभूमी आंदोलनामुळे राजकीय वातावरण तापलेले असताना एका खंबीर राष्ट्रपतींची गरज होती.

२. १८ जून १९९२: उमेदवारीची अधिकृत घोषणा (The Official Nomination)
काँग्रेस संसदीय मंडळाचा निर्णय: अनेक नावांच्या चर्चेनंतर १८ जून १९९२ रोजी काँग्रेस पक्षाने अधिकृतपणे डॉ. शंकर दयाल शर्मा यांच्या नावावर शिक्कामोर्तब केले.

सर्वसमावेशक चेहरा: डॉ. शर्मा हे तत्कालीन उपराष्ट्रपती आणि राज्यसभेचे सभापती म्हणून कार्यरत होते, जिथे त्यांनी आपल्या निःपक्षपाती भूमिकेने सर्वपक्षीय आदर मिळवला होता.

विरोधकांचे धोरण: काँग्रेसने ही उमेदवारी जाहीर केल्यानंतर विरोधी पक्षांमध्ये फूट पडली. डाव्या पक्षांनी डॉ. शर्मा यांच्या उमेदवारीला पाठिंबा देण्याचे ठरवले.

३. डॉ. शंकर दयाल शर्मा: एक विद्वान आणि कायदेतज्ज्ञ (A Scholar and Jurist)
उच्च शिक्षण आणि विद्वत्ता: १९ ऑगस्ट १९१८ रोजी जन्मलेल्या डॉ. शर्मा यांनी सेंट जॉन्स कॉलेज, आग्रा आणि केंब्रिज विद्यापीठातून कायद्याची उच्च पदवी (Ph.D.) घेतली होती. ते लंडनच्या 'लिंकन्स इन'मधून बार-एट-लॉ होते.

स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग: त्यांनी भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात आणि विशेषतः 'भोपाळ स्टेट' भारतामध्ये विलीन करण्याच्या आंदोलनात सक्रिय सहभाग घेतला होता आणि कारावासही भोगला होता.

दीर्घ राजकीय अनुभव: ते मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री, केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री आणि काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्ष राहिले होते. याशिवाय आंध्र प्रदेश, पंजाब आणि महाराष्ट्र या राज्यांचे राज्यपाल म्हणूनही त्यांनी उत्तम काम केले होते.

४. उपराष्ट्रपती ते राष्ट्रपतीपदाचा प्रवास (Journey from VP to President)
राज्यसभेचे आदर्श सभापती: १९८७ मध्ये त्यांची देशाचे उपराष्ट्रपती म्हणून बिनविरोध निवड झाली होती. राज्यसभेचे सभापती म्हणून त्यांनी अनेक कठीण प्रसंगांत सभागृहाची प्रतिष्ठा राखली होती.

परंपरेचा आदर: उपराष्ट्रपतीला राष्ट्रपतीपदाची उमेदवारी देण्याच्या भारताच्या राजकीय परंपरेला नरसिंह राव सरकारने या नामांकनाद्वारे पुढे नेले.

प्रतिष्ठेचे प्रतीक: त्यांच्या नावावर कोणाचाही वैयक्तिक आक्षेप असणे शक्य नव्हते, इतकी त्यांची राजकीय आणि सामाजिक प्रतिष्ठा स्वच्छ होती.

५. राजकीय समीकरणांचे व्यवस्थापन (Management of Political Equations)
नरसिंह राव यांची 'चाणक्य' नीती: पंतप्रधान नरसिंह राव यांनी विरोधी पक्षांशी अत्यंत चाणाक्षपणे चर्चा करून डॉ. शर्मा यांच्या नावावर सहमती घडवून आणली.

विरोधी उमेदवाराचे आव्हान: भा. ज. प. (BJP) आणि जनता दलाच्या एका गटाने ज्येष्ठ नेते जॉर्ज गिल्बर्ट स्वेल (G. G. Swell) यांना मैदानात उतरवले होते, जे मेघालयचे ख्रिश्चन आणि आदिवासी नेते होते.

डाव्या पक्षांचा पाठिंबा: डॉ. शर्मा यांच्या धर्मनिरपेक्ष आणि विद्वानाच्या प्रतिमेमुळे डाव्या पक्षांनी (Left Front) काँग्रेस उमेदवाराला मतदान करण्याचा निर्णय घेतला, ज्यामुळे डॉ. शर्मांचे पारडे जड झाले.

लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary of the Essay)
🗳� 🗓� 🏛� 🎓 📜 🇮🇳 🤝 ⚖️ 👑 ⏳

कवितेचा एकूण ३५ इमोजींचा एकत्रित सारांश (Total 35 Emojis Summary)
🗓� 🏛� 🗳� 👤 📜 🎓 📚 👑 🏛� 🤝 👤 🧠 ❌ 📈 🇮🇳 🗳� 🎉 🥇 👑 🗓� 🌪� 💔 ⚖️ 🛡� 💪 👥 🗣� 📜 🚀 🌟 ⏳ 📖 🛐 🌹 🇮🇳

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.06.2026-गुरुवार.
===========================================