'नाग' अँटी-टँक क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी - भारतीय संरक्षणाचा नवा अध्याय-1-🚀

[Atul Kaviraje]

24 TH JUNE-SUCCESSFUL TEST OF 'NAG' ANTI-TANK MISSILE (1990)
'नाग' अँटी-टँक क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी (१९९०)

On June 24, 1990, Indian defense scientists successfully test-fired the country's first third-generation anti-tank missile, 'Nag'.

भाग १: लेख प्रस्तावना (Lekh Prastavana)
प्रस्तावना: हा लेख भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील एका सुवर्णक्षणाचा वेध घेतो. २४ जून १९९० रोजी संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) भारताच्या पहिल्या तिसऱ्या पिढीतील (Third-Generation) 'नाग' या अँटी-टँक गाईडेड क्षेपणास्त्राची (ATGM) पहिली यशस्वी चाचणी घेतली. हा टप्पा भारताला लष्करी तंत्रज्ञानात स्वावलंबी बनवणारा ठरला. प्रस्तुत लेखात या ऐतिहासिक घटनेचे १० मुख्य मुद्दे आणि उप-मुद्द्यांसह सविस्तर आणि विश्लेषणात्मक विवेचन केले आहे.

'नाग' अँटी-टँक क्षेपणास्त्राची यशस्वी चाचणी (१९९०): भारतीय संरक्षणाचा नवा अध्याय

१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि आयजीएमडीपी (Historical Background & IGMDP)
अ) क्षेपणास्त्र विकास कार्यक्रम: 'नाग' क्षेपणास्त्राची निर्मिती भारताच्या 'एकात्मिक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्र विकास कार्यक्रमाचा' (IGMDP) एक भाग म्हणून करण्यात आली.

ब) डॉ. कलामांचे दूरदर्शी नेतृत्व: भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या मार्गदर्शनाखाली १९८३ मध्ये हा महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम सुरू झाला होता, ज्यामध्ये 'नाग'चा समावेश होता.

क) स्वदेशी तंत्रज्ञानाची गरज: विदेशी बनावटीच्या शस्त्रास्त्रांवरील अवलंबित्व कमी करून शत्रूच्या रणगाड्यांना नष्ट करणारे शक्तिशाली स्वदेशी शस्त्र तयार करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश होता.

२. २४ जून १९९०: पहिल्या यशस्वी चाचणीचा दिवस (The Historic Test Fire)
अ) अचूक वेध: २४ जून १९९० रोजी संरक्षण शास्त्रज्ञांनी 'नाग' क्षेपणास्त्राची पहिली नियंत्रित चाचणी यशस्वीरीत्या पार पाडली.

ब) क्षमतेचे सादरीकरण: या चाचणीदरम्यान क्षेपणास्त्राने त्याच्या उड्डाणाची अचूकता आणि दिशा मार्गदर्शनाची प्राथमिक उद्दिष्टे यशस्वीपणे पूर्ण केली.

क) जागतिक पातळीवर दखल: या एकाच चाचणीमुळे भारताने जगाला दाखवून दिले की, देश आता अत्याधुनिक लष्करी तंत्रज्ञान स्वतः विकसित करण्यास सक्षम आहे.

३. तिसऱ्या पिढीतील 'फायर अँड फॉरगेट' तंत्रज्ञान (Third-Gen 'Fire and Forget' Technology)
अ) डागा आणि विसरा: 'नाग' हे तिसऱ्या पिढीतील (3rd Generation) क्षेपणास्त्र आहे. याचा अर्थ एकदा हे क्षेपणास्त्र डागले की, त्याला नंतर कोणत्याही बाह्य मार्गदर्शनाची (Guidance) गरज नसते.

ब) अचूक ट्रॅकिंग: हे क्षेपणास्त्र स्वतःच शत्रूच्या रणगाड्याचा (Tank) शोध घेते आणि त्याचा पाठलाग करून त्याचा अचूक वेध घेते.

क) सैनिकांची सुरक्षा: या तंत्रज्ञानामुळे क्षेपणास्त्र डागल्यानंतर भारतीय सैनिकांना आपले स्थान त्वरित बदलता येते, ज्यामुळे त्यांची सुरक्षा वाढते.

४. तांत्रिक वैशिष्ट्ये आणि मारक क्षमता (Technical Specifications)
अ) पल्ला (Range): भूमीवरून डागल्या जाणाऱ्या 'नाग' क्षेपणास्त्राची मारक क्षमता ४ किलोमीटरपर्यंत आहे, तर हेलिकॉप्टरवरून डागल्या जाणाऱ्या आवृत्तीची क्षमता ७ किमीपर्यंत वाढते.

ब) इमेजिंग इन्फ्रारेड (IIR) सिस्टीम: यामध्ये अत्याधुनिक 'इमेजिंग इन्फ्रारेड सीकर' प्रणाली बसवली आहे, जी शत्रूच्या रणगाड्यातून निघणाऱ्या उष्णतेचा वेध घेते.

क) रात्रीच्या वेळीही प्रभावी: या तंत्रज्ञानामुळे हे क्षेपणास्त्र भर दिवसाप्रमाणेच घोर अंधारात आणि प्रतिकूल हवामानातही शत्रूचा अचूक नाश करू शकते.

५. 'टॉप अटॅक' मोडची अफाट शक्ती ('Top Attack' Capability)
अ) कमकुवत भागावर मारा: जगातील बहुतांश रणगाड्यांचे कवच (Armor) हे त्यांच्या समोरील बाजूने अत्यंत मजबूत असते, परंतु वरच्या बाजूने ते तुलनेने कमकुवत असते.

ब) हवेतून मारा करण्याची पद्धत: 'नाग' क्षेपणास्त्र डागल्यानंतर आधी हवेत वर जाते आणि नंतर थेट शत्रूच्या रणगाड्यावर वरच्या बाजूने (Top Attack) भीषण हल्ला करते.

क) १००% परिणामकारकता: या विशिष्ट मोडमुळे शत्रूचा आधुनिक आणि जड चिलखती रणगाडा देखील एकाच झटक्यात नष्ट होतो.

लेखाचा इमोजी सारांश (Lekh Emoji Summary)
🚀 🎖� 🛡� 🔬 ⚙️ 🎯 🔥 🛠� ⚡ 📈 🌍 🦾 💥 🇮🇳 💯

कवितेचा एकूण इमोजी सारांश (Kavita Total Emoji Summary)
🚀 🗓� 🔬 🌍 🇮🇳 👤 🛠� ⚡ 🦾 🎖� 🎯 🔥 💥 ⏳ 🛡� 👁� 🌙 🦅 ⚔️ 📉 🛞 🛡� 🏜� 👥 💯 🚁 🌬� 🔄 👑 🎯 ⏳ 📜 🤔 🤝 🎖�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-24.06.2026-बुधवार.
===========================================