विश्वनाथ प्रताप सिंग यांचा जन्म-भारतीय राजकारणाला नवी दिशा देणारे नेतृत्व-2-👑

[Atul Kaviraje]

25 TH JUNE-VISHWANATH PRATAP SINGH BORN (1931)
विश्‍वनाथ प्रताप सिंग यांचा जन्म (१९३१)

On June 25, 1931, Vishwanath Pratap Singh, the 8th Prime Minister of India, was born. He is remembered for his decision to implement the Mandal Commission report, which recommended reservations for backward classes.

६. मंडल आयोगाची ऐतिहासिक अंमलबजावणी (Implementation of Mandal Commission)
अ) अहवालाची पार्श्वभूमी: १९७९ मध्ये मोरारजी देसाई सरकारने बी. पी. मंडल यांच्या अध्यक्षतेखाली मागासवर्गीयांच्या स्थितीचा अभ्यास करण्यासाठी आयोग नेमला होता. हा अहवाल अनेक वर्षे धूळ खात पडला होता.

ब) २७% आरक्षणाची घोषणा: ७ ऑगस्ट १९९० रोजी पंतप्रधान व्ही. पी. सिंग यांनी संसदेत मंडल आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्याची घोषणा केली, ज्यानुसार इतर मागासवर्गीयांना (OBC) सरकारी नोकऱ्यांमध्ये २७% आरक्षण मिळाले.

क) सामाजिक न्यायाचे पाऊल: हा निर्णय भारतातील वंचित आणि मागास समाजाला सत्तेत आणि प्रशासनात वाटा देणारा एक क्रांतिकारी टर्निंग पॉईंट ठरला.

७. मंडल विरुद्ध कमंडल आणि राजकीय भूकंप (Mandal vs Kamandal)
अ) देशभरात तीव्र आंदोलने: मंडल आयोग लागू होताच देशातील सवर्ण विद्यार्थ्यांमध्ये तीव्र असंतोष पसरला. अनेक ठिकाणी हिंसक आंदोलने आणि आत्मदहनाचे प्रयत्न झाले.

ब) लालकृष्ण अडवाणींची रथयात्रा: मंडल राजकारणाला उत्तर म्हणून भाजपने लालकृष्ण अडवाणी यांच्या नेतृत्वाखाली अयोध्येसाठी 'राम रथयात्रा' सुरू केली, ज्याला 'कमंडल' राजकारण म्हटले गेले.

क) सरकारचा पडता काळ: ऑक्टोबर १९९० मध्ये बिहारमध्ये समस्तीपूर येथे व्ही. पी. सिंग यांच्या आदेशावरून अडवाणींची रथयात्रा रोखून त्यांना अटक करण्यात आली. परिणामी, भाजपने सरकारचा पाठिंबा काढून घेतला.

८. इतर महत्त्वाचे निर्णय आणि धोरणे (Other Key Decisions)
अ) बाबासाहेबांना 'भारतरत्न': व्ही. पी. सिंग सरकारच्या काळातच भारतीय संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना मरणोत्तर 'भारतरत्न' या सर्वोच्च सन्मानाने गौरवले गेले.

ब) संसदेत बाबासाहेबांचे तैलचित्र: त्यांच्याच पुढाकाराने संसदेच्या मध्यवर्ती सभागृहात (Central Hall) डॉ. बाबासाहेबांचे तैलचित्र लावण्यात आले.

क) शेतकरी कर्जमाफी: त्यांनी देशातील गरीब शेतकर्‍यांसाठी १०,००० रुपयांपर्यंतची कर्जमाफी जाहीर केली होती, जे त्या काळातील मोठे पाऊल होते.

९. निवृत्ती, आजारपण आणि मृत्यू (Retirement & Death)
अ) सक्रिय राजकारणातून संन्यास: ७ नोव्हेंबर १९९० रोजी संसदेत विश्वासदर्शक ठराव गमावल्यानंतर त्यांनी पंतप्रधानपदाचा राजीनामा दिला. पुढे त्यांनी सक्रिय राजकारणातून संन्यास घेतला.

ब) कला आणि साहित्याची आवड: राजकारणापासून दूर राहून त्यांनी कविता लिहिणे आणि चित्रकलेत (Painting) स्वतःला रमवून घेतले. त्यांच्या चित्रांची प्रदर्शनेही भरली होती.

क) २७ नोव्हेंबर २००८ रोजी निधन: प्रदीर्घ काळ कर्करोग (Cancer) आणि किडनीच्या आजाराशी झुंज दिल्यानंतर २७ नोव्हेंबर २००८ रोजी वयाच्या ७७ व्या वर्षी दिल्लीत त्यांचे निधन ओरडले.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion)
अ) ऐतिहासिक मूल्यमापन: व्ही. पी. सिंग हे भारतीय राजकारणातील सर्वात वादग्रस्त पण धाडसी नेते होते. त्यांच्या विरोधकांनी त्यांच्यावर 'खुर्ची वाचवण्यासाठी देश तोडल्याचा' आरोप केला, तर समर्थकांनी त्यांना 'सामाजिक न्यायाचा मसिहा' मानले.

ब) कायमचा बदललेला भारत: मंडल आयोगाच्या अंमलबजावणीनंतर भारतीय राजकारणात मागास आणि बहुजन घटकांचा दबदबा निर्माण झाला, जो आजही कायम आहे.

क) समारोप: २५ जून हा दिवस या 'राजारूपी फकिराच्या' जन्मदिनाचे स्मरण करण्याचा आणि त्यांनी देशाच्या सामाजिक समतोलाला दिलेल्या नव्या परिमाणाचे विश्लेषण करण्याचा दिवस आहे.

लेख तळटीप (Lekh Footnote)
📝 तळटीप (Footnote): प्रस्तुत लेख भारताचे ८ वे पंतप्रधान विश्वनाथ प्रताप सिंग यांच्या २५ जूनच्या जन्मदिनाचे औचित्य साधून तयार केला आहे. लेखातील राजकीय घडामोडी, लोकसभा दस्तऐवज आणि मंडल आयोगाच्या ऐतिहासिक नोंदी सरकारी अर्काईव्हज आणि अधिकृत राजकीय इतिहासाच्या आधारे मांडल्या आहेत. 🏛�🇮🇳

लेखाचा इमोजी सारांश (Lekh Emoji Summary)
👑 🗓� 🎓 🏛� 💼 🔍 🗣� 🤝 🗳� ⚖️ 📋 ✊ 📉 🎨 💯

कवितेचा एकूण इमोजी सारांश (Kavita Total Emoji Summary)
👑 🗓� 👶 🏛� 🚩 🚜 💰 📋 🦾 ✊ 🔍 📑 💥 🚪 👤 🗣� 🤝 🗳� 🏛� 👑 📑 ⚖️ 📋 ✊ 💯 🎖� 🏛� 👨�🌾 💰 🌟 ⏳ 📜 🤔 🛐 🙏

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-25.06.2026-गुरुवार.
===========================================