१९२१ मध्ये काशी विद्यापीठाची स्थापना-1-🇮🇳 📅 📜 🏛️ 🚀 🗺️ 📍 🌳 🏛️ 🗺️ 🔥 🪔

[Atul Kaviraje]

28 TH JULY-KASHI VIDYAPEETH ESTABLISHED IN 1921
Kashi Vidyapeeth, a prominent nationalist institution, was established in 1921 in Varanasi. It played a vital role in India's independence movement by promoting education and fostering nationalist sentiments among students.

१९२१ मध्ये काशी विद्यापीठाची स्थापना

१९२१ मध्ये वाराणसीत काशी विद्यापीठाची स्थापना झाली, जे एक प्रमुख राष्ट्रीयतावादी संस्था होती. शिक्षणाला प्रोत्साहन देऊन आणि विद्यार्थ्यांमध्ये राष्ट्रीय भावना वाढवून भारताच्या स्वातंत्र्य चळवळीत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.

भाग १: सविस्तर आणि विवेचनपर मराठी लेख

एक मित्रत्वाचा सल्ला: मित्रा, भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील शिक्षणाची ही सुवर्णगाथा पाहताना एक अतिशय महत्त्वाची ऐतिहासिक सुधारणा समोर येते! गांधीजींच्या नेतृत्वाखालील असहकार चळवळीचा भाग म्हणून काशी विद्यापीठाची (आताचे 'महात्मा गांधी काशी विद्यापीठ') स्थापना १० फेब्रुवारी १९२१ रोजी (वसंत पंचमीच्या शुभ मुहूर्तावर) झाली होती. २८ जुलै हा दिवस या राष्ट्रवादी विद्यापीठाच्या शैक्षणिक नियोजनातील आणि क्रांतीकारकांच्या वैचारिक जडणघडणीतील एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. चला, आपल्या लाडक्या मित्रासारखे या महान स्वदेशी विद्यापीठाच्या गौरवशाली इतिहासावर प्रकाश टाकूया! 🤝🎓🏛�

१. असहकार चळवळ आणि स्वदेशी शिक्षणाचा उगम (Non-Cooperation Movement & Swadeshi Education)
१.१ ब्रिटीश शिक्षणावर बहिष्कार: १९२० मध्ये महात्मा गांधींनी सुरू केलेल्या असहकार चळवळीदरम्यान ब्रिटीश सरकारी शाळा आणि महाविद्यालयांवर बहिष्कार टाकण्याचे आवाहन करण्यात आले होते.

१.२ स्वदेशी विद्यापीठाची गरज: भारतीय तरुणांचे शैक्षणिक नुकसान होऊ नये आणि त्यांना देशप्रेमाचे धडे देणारे शिक्षण मिळावे, म्हणून स्वदेशी विद्यापीठांची संकल्पना मांडली गेली.

१.३ १० फेब्रुवारी १९२१ चा सुवर्णक्षण: या गरजेतूनच बाबू शिवप्रसाद गुप्ता आणि भगवान दास यांनी वाराणसीत 'काशी विद्यापीठाची' स्थापना केली.

ईमोजी: 🇮🇳 📅 📜 🏛� 🚀

२. बाबू शिवप्रसाद गुप्ता आणि राष्ट्ररत्न पदवी (The Visionary Babu Shiv Prasad Gupta)
२.१ मुख्य संस्थापक आणि देणगीदार: बाबू शिवप्रसाद गुप्ता यांनी या विद्यापीठाच्या स्थापनेसाठी जमीन आणि प्रचंड आर्थिक निधी दान केला.

२.२ राष्ट्ररत्न सन्मान: त्यांच्या या महान देशसेवेमुळे आणि त्यागामुळे त्यांना देशाने आदराने 'राष्ट्ररत्न' ही पदवी बहाल केली.

२.३ भारत माता मंदिराची निर्मिती: त्यांनीच विद्यापीठ परिसरात प्रसिद्ध 'भारत माता मंदिरा'ची निर्मिती केली, ज्याचे उद्घाटन पुढे १९३६ मध्ये गांधीजींच्या हस्ते झाले.

ईमोजी: 🗺� 📍 🌳 🏛� 🗺�

३. महात्मा गांधींचे आशीर्वाद आणि उद्घाटन (Inauguration by Mahatma Gandhi)
३.१ बापूंच्या हस्ते पायाभरणी: या राष्ट्रवादी विद्यापीठाचे औपचारिक उद्घाटन स्वतः राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांनी केले होते.

३.२ राष्ट्रीय शिक्षणाचा जाहीरनामा: गांधीजींनी या संस्थेला भारताच्या स्वाभिमानाचे आणि स्वदेशी चळवळीचे मुख्य केंद्र म्हणून घोषित केले.

३.३ राष्ट्रीय विचारांची पेरणी: सुरुवातीपासूनच येथील शिक्षणाचा मुख्य उद्देश कारकुनांऐवजी देशाचे रक्षण करणारे देशभक्त नागरिक घडवणे हा होता.

ईमोजी: 🔥 🪔 🥀 🫡 🏛�

४. भारतरत्न डॉ. भगवान दास यांचे शैक्षणिक नेतृत्व (Dr. Bhagwan Das: The First Chancellor)
४.१ पहिले कुलगुरू: थोर विचारवंत आणि दार्शनिक भारतरत्न डॉ. भगवान दास हे या विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू (Chancellor) बनले.

४.२ मूल्यांवर आधारित शिक्षण: त्यांनी आधुनिक ज्ञानासोबतच भारतीय दर्शन, इतिहास आणि समाजशास्त्राचा उत्कृष्ट अभ्यासक्रम तयार केला.

४.३ साधे राहणीमान आणि उच्च विचार: विद्यापीठात येणाऱ्या प्रत्येक विद्यार्थ्याला साधेपणा आणि देशसेवेचे व्रत पाळण्याची शिकवण दिली जात असे.

ईमोजी: 🏢 🎓 🪟 🌳 🏛�

५. स्वातंत्र्यलढ्यातील क्रांतीचे सर्वात मोठे केंद्र (The Epicenter of Freedom Struggle)
५.१ स्वातंत्र्यसैनिकांची खाण: काशी विद्यापीठ हे केवळ शिक्षणाचे केंद्र नव्हते, तर ते ब्रिटीश सत्तेविरुद्ध लढणाऱ्या क्रांतिकारकांचे सुरक्षित आश्रयस्थान होते.

५.२ गुप्त बैठका आणि नियोजन: असहकार आंदोलन, सविनय कायदेभंग आणि भारत छोडो आंदोलनादरम्यान देशभक्त नेते येथे गुप्त बैठका घेऊन आंदोलनाची आखणी करत असत.

५.३ विद्यार्थ्यांचा सक्रीय सहभाग: येथील विद्यार्थ्यांनी ब्रिटीश पोलिसांच्या लाठ्या खाल्ल्या आणि तुरुंगवास पत्करून स्वातंत्र्यलढ्याची ज्योत पेटती ठेवली.

ईमोजी: 💂 🎖� 🪖 🛡� ⚔️

🇮🇳 📅 📜 🏛� 🚀 🗺� 📍 🌳 🏛� 🗺� 🔥 🪔 🥀 🫡 🏛� 🏢 🎓 🪟 🌳 🏛� 💂 🎖� 🪖 🛡� ⚔️ 📈 🏆 🛤� 🏢 🤝 🏛� 🧹 🚰 🌳 🏢 🇮🇳 🗺� 🫡 🚩 🏆 ⚔️ 🪖 🛡� 🫡 👑 🛡� 🏛� 🏆 🔮 💖

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-28.07.2026-मंगळवार.
===========================================