राजीव गांधी-2-🎂 👦 🏫 ✈️ 🇮🇳 🗳️ 🏟️ 🏛️ 🌟 🇮🇳 🕯️ 🇮🇳 👑 🗳️ 🙏 💻 📞 🚀

[Atul Kaviraje]

20.08.2026-THURSDAY-
राजीव गांधी (Rajiv Gandhi)
जन्म- तारीख: २० ऑगस्ट १९४४

४. 💻 संगणक आणि तंत्रज्ञानाचा नवा दृष्टिकोन
४.१ 💻 संगणकीकरणाची दृष्टी
राजीव गांधी आधुनिक तंत्रज्ञानाकडे भारताच्या भविष्यासाठी महत्त्वाचे साधन म्हणून पाहत होते. त्यांनी भारताला २१व्या शतकात नेण्याचे स्वप्न वारंवार व्यक्त केले.

४.२ 📞 दूरसंचाराचा विस्तार
त्यांच्या काळात देशांतर्गत दूरसंचार तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी C-DOTसारख्या प्रयत्नांना चालना मिळाली. C-DOTच्या अधिकृत कालरेषेनुसार १९८६ मध्ये भारतातील स्वदेशी डिजिटल ग्रामीण इलेक्ट्रॉनिक एक्स्चेंजचा विकास व वापर सुरू झाला आणि पुढील वर्षांत तंत्रज्ञानाचा विस्तार झाला.

४.३ 🚀 भविष्याभिमुख भारत
तंत्रज्ञान हे केवळ शहरातील उच्चभ्रू वर्गासाठी नसून प्रशासन, शिक्षण, उद्योग आणि ग्रामीण भागाच्या विकासासाठी उपयोगी ठरावे, हा व्यापक दृष्टिकोन पुढे आला.

उदाहरण : आज मोबाईल, डिजिटल सेवा, संगणक आणि इंटरनेट आपल्या दैनंदिन जीवनाचा भाग आहेत. या डिजिटल भारताची पूर्वपीठिका घडवणाऱ्या प्रारंभीच्या प्रयत्नांकडे राजीव गांधींच्या तंत्रज्ञानाभिमुख धोरणाच्या संदर्भात पाहता येते.

💻 📞 🚀 🔬 🌐

५. 📚 शिक्षण आणि साक्षरतेकडे वाटचाल
५.१ 📖 राष्ट्रीय शिक्षण धोरण १९८६
राजीव गांधींच्या पंतप्रधानपदाच्या काळात राष्ट्रीय शिक्षण धोरण, १९८६ तयार करण्यात आले. भारत सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयानुसार हे धोरण १९८६ मध्ये स्वीकारले गेले आणि नंतर १९९२ मध्ये त्यात बदल करण्यात आले.

५.२ ✏️ सर्वांसाठी शिक्षण
या धोरणात प्राथमिक शिक्षणाचा विस्तार, शैक्षणिकदृष्ट्या मागास भागांसाठी विशेष कार्यक्रम आणि निरक्षरता कमी करण्यावर भर देण्यात आला.

५.३ 📚 राष्ट्रीय साक्षरता अभियान
राष्ट्रीय साक्षरता अभियान ५ मे १९८८ रोजी सुरू झाले. प्रौढांना कार्यात्मक साक्षरता देण्यासाठी तंत्रज्ञानाचा उपयोग करणाऱ्या कार्यक्रमाला महत्त्व देण्यात आले.

बोध : आधुनिक राष्ट्राची उभारणी केवळ कारखाने आणि तंत्रज्ञानाने होत नाही; शिक्षित आणि जागरूक नागरिक हे त्याचे खरे भांडवल असतात.

📚 📖 ✏️ 🎓 🌱

६. 🤝 राष्ट्रीय एकात्मता आणि शांतता प्रयत्न
६.१ 🕊� आसाम करार
१५ ऑगस्ट १९८५ रोजी आसाम करारावर भारत सरकार, आसाम सरकार आणि आसाममधील विद्यार्थी व आंदोलनकारी संघटनांमध्ये करार झाला. त्याच्या अंमलबजावणीसाठी पुढे स्वतंत्र प्रशासकीय व्यवस्था निर्माण झाली.

६.२ 🌿 मिझोराम शांतता करार
३० जून १९८६ रोजी मिझोराम करार झाला. मिझोराम सरकारच्या अधिकृत इतिहासानुसार हा करार केंद्र सरकार आणि मिझो नॅशनल फ्रंट यांच्यातील दीर्घ संघर्ष समाप्त करण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाचा ठरला; त्यानंतर मिझोरामला २० फेब्रुवारी १९८७ रोजी पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळाला.

६.३ 🕊� संघर्षाऐवजी संवाद
या करारांमधून केंद्र सरकारने काही जटिल प्रादेशिक प्रश्नांना संवाद, राजकीय वाटाघाटी आणि घटनात्मक मार्गाने हाताळण्याचा प्रयत्न केला.

विश्लेषण : भारतासारख्या विविधतेने नटलेल्या देशात राष्ट्रीय एकात्मता म्हणजे एकसारखेपणा नव्हे; तर विविध समूहांना न्याय्य राजकीय चौकटीत सहभागी करून घेणे होय.

🤝 🕊� 🇮🇳 🌿 ☮️

७. 🌾 ग्रामीण भारत आणि स्थानिक स्वराज्य
७.१ 🏘� सत्ता तळागाळापर्यंत
राजीव गांधी यांनी पंचायतराज संस्थांना अधिक सक्षम करण्याची भूमिका मांडली. त्यांच्या काळातील चर्चेत सत्तेचे विकेंद्रीकरण आणि गावकेंद्रित विकास यांना महत्त्व मिळाले.

७.२ 🗳� लोकसहभाग
ग्रामपंचायतींना अधिक अधिकार आणि लोकांना निर्णयप्रक्रियेत अधिक सहभागी करण्याची कल्पना पुढे आली.

७.३ 📜 पुढील घटनात्मक वाटचाल
राजीव गांधी सरकारने पंचायतराजाला घटनात्मक दर्जा देण्यासाठी प्रयत्न केले; त्यांचे विधेयक त्या वेळी पारित झाले नाही. नंतर ७३वी आणि ७४वी घटनादुरुस्ती १९९२ मध्ये मंजूर होऊन स्थानिक स्वराज्य संस्थांना घटनात्मक आधार मिळाला.

ऐतिहासिक महत्त्व : त्यामुळे राजीव गांधींच्या काळातील विकेंद्रीकरणाच्या विचारांचा पुढील भारतीय घटनात्मक प्रवासाशी संबंध जोडला जातो; मात्र ७३वी-७४वी दुरुस्ती त्यांच्या पंतप्रधानपदाच्या काळात झालेली घटना नाही.

🌾 🏘� 🗳� 📜 🇮🇳

🌈 ५० इमोजी — क्षैतिज सारांश
🎂 👦 🏫 ✈️ 🇮🇳　🗳� 🏟� 🏛� 🌟 🇮🇳　🕯� 🇮🇳 👑 🗳� 🙏　💻 📞 🚀 🔬 🌐　📚 📖 ✏️ 🎓 🌱　🤝 🕊� 🇮🇳 🌿 ☮️　🌾 🏘� 🗳� 📜 🇮🇳　⚖️ 📄 🌏 📺 🧭　🕯� 📍 💔 🇮🇳 🕊�　🏅 🌐 🇮🇳 🌟 🙏

संकलन — अतुल परब
दिनांक — २०.०८.२०२६ — गुरुवार