📜रावबहादूर दत्तात्रय बळवंत पारसनीस-4-📜 🔎 📚 🏛️ 🌱 📰 ✍️ 👑 ⚔️ 🗂️ 🏺 🪙 🖼️

[Atul Kaviraje]

26.08.2026-WEDNESDAY-
बी. ए. पारसणीस (Dattatray Balwant Parasnis)
जन्म- तारीख: २६ ऑगस्ट १८७०
क्षेत्र/ओळख: महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध इतिहास संशोधक आणि लेखक.

🕰� महत्त्वपूर्ण ऐतिहासिक कालरेषा
वर्ष   घटना
१८७०   २७ नोव्हेंबर — बोरगाव, सातारा येथे जन्म
१८८७   'महाराष्ट्र कोकीळ' मासिकाची सुरुवात
१८९४   'झांशीच्या महाराणी लक्ष्मीबाईसाहेब यांचे चरित्र' प्रकाशित
१८९९–१९००   'भारतवर्ष' नियतकालिक
१९०८–१९१६   'इतिहाससंग्रह'च्या माध्यमातून ऐतिहासिक साधनांचे प्रकाशन
१९१३   'रावबहादूर' किताब
१९१८–१९२५   सी. ए. किंकेड यांच्या सहकार्याने A History of the Maratha People च्या तीन खंडांच्या निर्मितीत सहभाग
१९२१   Poona in Bygone Days प्रकाशित
३१ मार्च १९२६   निधन
वरील घटनांसाठी मराठी विश्वकोश, ऐतिहासिक संशोधनसाहित्य आणि ग्रंथालयीन नोंदींचा आधार घेतला आहे.

🔍 मुख्य मुद्दे — संक्षिप्त विश्लेषण
१. इतिहाससंशोधक : मराठा इतिहासाच्या प्राथमिक साधनांच्या शोधात महत्त्वपूर्ण कार्य.
२. दस्तऐवजसंग्राहक : जुनी पत्रे, दप्तरे, हस्तलिखिते आणि इतर साधनांचे संकलन.
३. संपादक : 'महाराष्ट्र कोकीळ', 'भारतवर्ष' आणि 'इतिहाससंग्रह' यांसारखी माध्यमे.
४. चरित्रकार : झाशीच्या राणी लक्ष्मीबाई, बायजाबाई शिंदे इत्यादींचे चरित्रलेखन.
५. ग्रंथकार : मराठी तसेच इंग्रजी भाषेत विपुल लेखन.
६. इतिहासप्रसारक : ऐतिहासिक साधने वाचक आणि संशोधकांपर्यंत पोहोचवली.
७. संग्रहालयनिर्मितीची दृष्टी : ऐतिहासिक वस्तू आणि दृश्य सामग्रीचे जतन.
८. 'रावबहादूर' : १९१३ मध्ये किताबाने गौरव.
९. चिकित्सक मूल्यांकन : साधनसंग्रह महान; मात्र आधुनिक समीक्षात्मक इतिहासलेखनाच्या निकषांनी काही मर्यादा.
१०. अमर वारसा : महाराष्ट्राच्या इतिहासाच्या संशोधनासाठी निर्माण केलेला साधनसाठा ही त्यांची सर्वांत मोठी देणगी.

🧭 निष्कर्ष
रावबहादूर दत्तात्रय बळवंत पारसनीस हे महाराष्ट्राच्या इतिहाससंशोधनाच्या वाटचालीतील एक महत्त्वाचे नाव आहे. त्यांनी मोठ्या विद्यापीठीय पदव्या किंवा आधुनिक संशोधनसंस्था यांच्या आधाराशिवाय, स्वतःच्या जिज्ञासेने आणि परिश्रमाने इतिहासाचा अभ्यास केला.

त्यांच्या कार्याची खरी ताकद होती—साधनांचा शोध, त्यांचा संग्रह, त्यांचे जतन आणि त्यांचे प्रकाशन.

त्यांनी इतिहासाला केवळ भूतकाळातील गौरवकथा म्हणून न पाहता, कागदपत्रे, पत्रव्यवहार, पुस्तके, चित्रे आणि वस्तू यांच्या माध्यमातून शोधण्याचा प्रयत्न केला. म्हणूनच त्यांचे कार्य आजही इतिहाससंशोधकांसाठी महत्त्वाचे आहे. मराठी विश्वकोशानेही त्यांच्या साधनसंग्रहाच्या कार्याला विशेष महत्त्व दिले आहे.

🌺 समारोप
दत्तात्रय बळवंत पारसनीस यांच्या जीवनाचा सार एका वाक्यात सांगायचा तर—

"इतिहास जिवंत ठेवायचा असेल, तर त्याची साधने जतन करा, त्यांचा अभ्यास करा आणि पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवा."

त्यांनी आपल्या आयुष्यात जमा केलेली कागदपत्रे, पुस्तके, चित्रे आणि ऐतिहासिक सामग्री ही केवळ त्यांची वैयक्तिक संपत्ती नव्हती; ती महाराष्ट्राच्या सामूहिक ऐतिहासिक स्मृतीची संपत्ती होती.

आज आपण डिजिटल दस्तऐवज, ई-पुस्तके, ऑनलाइन संग्रहालये आणि डिजिटल अभिलेख यांचा वापर करतो. त्या आधुनिक युगातही पारसनीसांची मूलभूत शिकवण तितकीच महत्त्वाची आहे—

📜 पुरावा जपा.
🔎 सत्य शोधा.
📚 ज्ञान वाढवा.
🏛� वारसा संवर्धित करा.
🇮🇳 इतिहास पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवा.

🌈 लेखातील ५० इमोजी — क्षैतिज मांडणी
📜 🔎 📚 🏛� 🌱 📰 ✍️ 👑 ⚔️ 🗂� 🏺 🪙 🖼� 📖 🏅 🧭 🇮🇳 🕰� 🔬 📝 📜 🏛� 📚 🔎 🗃� 👑 🖋� 📰 🏺 🪙 🖼� 🗺� 📖 🧠 🌟 🇮🇳 🙏 📚 🔎 📜 🏛� 🕯� 🌺 ⭐ 🪔 🧭

📌 लेखाची तळटीप
तळटीप : या लेखासाठी जन्मतारीख व प्रमुख चरित्रात्मक माहिती मराठी विश्वकोश, इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्रातील ऐतिहासिक संदर्भ आणि उपलब्ध ग्रंथालयीन/ऐतिहासिक स्रोत तपासून मांडली आहे. विशेषतः २६ ऑगस्ट १८७० ऐवजी २७ नोव्हेंबर १८७० ही जन्मतारीख विश्वसनीय संदर्भांमध्ये आढळते.

📚 संदर्भ-साहित्य
मराठी विश्वकोश — दत्तात्रय बळवंत पारसनीस

IGNCA — D. B. Parasnis: His Life

D. B. Parasnis यांचे छायाचित्र — Wikimedia Commons

इतिहाससंग्रह — १९११ चा डिजिटल खंड

University of Calcutta Library — A History of the Maratha People

===========================================
--संकलन --अतुल परब--दिनांक-26.08.2026-बुधवार.
===========================================