🎨🪔 रंगांचा ऋषी — एस. एच. रझा आणि ‘बिंदू’ची अनंत विश्वगाथा 🪔🎨-1-🎨 👥 🇮🇳 ✨

[Atul Kaviraje]

09.08.2026-SUNDAY-
प्रसिद्ध चित्रकार एस. एच. रजा यांचा जन्म
पूर्ण तारीख: ०९/०८/१९२२ (9 ऑगस्ट 1922)

मराठी: भारताचे जगप्रसिद्ध चित्रकार आणि 'बॉम्बे प्रोग्रेसिव्ह आर्टिस्ट्स ग्रुप'चे संस्थापक सदस्यांपैकी एक असलेले सय्यद हैदर रजा यांचा जन्म ९ ऑगस्ट १९२२ रोजी झाला.

एस. एच. रझा यांचा जन्म ९ ऑगस्ट १९२२ रोजी नव्हे, तर २२ फेब्रुवारी १९२२ रोजी मध्य प्रदेशातील बाबरिया/कक्कैया, मंडला परिसरात झाला. रझा फाउंडेशन स्वतः त्यांची जन्मतारीख २२.०२.१९२२ अशी नोंदवते. ते Bombay Progressive Artists' Group चे संस्थापक सदस्य होते; K. H. Ara आणि F. N. Souza यांच्यासह त्यांनी या समूहाच्या निर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावली.

त्यांच्या कलेत निसर्गदृश्यांपासून अमूर्ततेकडे झालेला प्रवास, भारतीय तत्त्वज्ञान-प्रतिमा आणि विशेषतः 'बिंदू' यांना मिळालेले केंद्रस्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. NGMAच्या संग्रहात त्यांची Bindu, Place of Worship आणि Landscape यांसारखी कामे नोंदलेली आहेत.

🎨🪔 रंगांचा ऋषी — एस. एच. रझा आणि 'बिंदू'ची अनंत विश्वगाथा 🪔🎨

भारतीय आधुनिक कलेला वैश्विक क्षितिजावर नेणाऱ्या महान चित्रकाराला काव्यमय अभिवादन

🌺 मराठी प्रस्तावना
सय्यद हैदर रझा — एस. एच. रझा हे भारतीय आधुनिक कलेतील अत्यंत प्रभावशाली चित्रकार होते. त्यांचा जन्म २२ फेब्रुवारी १९२२ रोजी मध्य प्रदेशातील बाबरिया, मंडला परिसरात झाला. त्यांनी नागपूर स्कूल ऑफ आर्ट आणि नंतर मुंबईच्या सर जे. जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये शिक्षण घेतले. १९४७ मध्ये Bombay Progressive Artists' Groupच्या निर्मितीत त्यांनी K. H. Ara आणि F. N. Souza यांच्यासह महत्त्वाची भूमिका बजावली. पुढे १९५० मध्ये ते फ्रान्सला गेले आणि तेथे दीर्घकाळ राहून भारतीय संवेदना व आधुनिक अमूर्त कलेचा विलक्षण संगम घडविला.

रझांच्या चित्रकलेत सुरुवातीला निसर्गदृश्ये आणि शहरदृश्ये दिसतात; पुढे त्यांची कला अधिकाधिक अमूर्त होत गेली. भारतीय तत्त्वज्ञान, निसर्ग, रंग, प्रकाश, अवकाश आणि आध्यात्मिक चिंतन यांचा त्यांच्या कलाभाषेवर खोल प्रभाव होता. 'बिंदू' हे त्यांच्या कलेतील अत्यंत प्रसिद्ध आणि अर्थगर्भ प्रतीक बनले.

घटना : एस. एच. रझा यांचा जन्म | प्रामाणिक जन्मतारीख : २२ फेब्रुवारी १९२२ | जन्मस्थळ : बाबरिया/मंडला परिसर, मध्य प्रदेश | क्षेत्र : आधुनिक व अमूर्त चित्रकला | महत्त्वपूर्ण समूह : Bombay Progressive Artists' Group | प्रसिद्ध कलाभाषा : रंग, भूमितीय रचना आणि 'बिंदू' | निधन : २३ जुलै २०१६, नवी दिल्ली.

🌿 कवितेचा आशय
ही कविता रझांच्या रंगदृष्टी, निसर्गप्रेम, भारतीय तत्त्वचिंतन, 'बिंदू'चे विश्वरूप, आधुनिक कलाविचार आणि जागतिक कलाक्षेत्रातील योगदानाला काव्यमय अभिवादन करते.

✨ पद १ — रंगांचा साधक
मध्यप्रदेशच्या मातीमध्ये, रंगांचा दीप उजळला,
हैदर रझा नावाचा, कलावंत जगात फुलला;
निसर्गाच्या कुशीतून त्यांनी, रंगांचे अर्थ जाणले,
कॅनव्हासच्या पांढऱ्या नभात, स्वप्नांचे विश्व रंगविले!

सामूहिक अर्थ : मध्य प्रदेशातील निसर्गसंवेदनांनी रझांच्या कलादृष्टीला आकार दिला आणि पुढे त्यांनी रंगांना स्वतंत्र आध्यात्मिक व भावविश्व दिले.

🎨 🌿 🪔 🌅 🇮🇳

✨ पद २ — मुंबईची नवी कला
मुंबईच्या कलाजगतात, नवा विचार रुजला,
प्रोग्रेसिव्ह कलाकारांचा, सर्जनशील मेळा सजला;
रझा, आरा, सौझा यांनी, नवा मार्ग दाखविला,
भारतीय आधुनिक कलेला, नवा चेहरा मिळविला!

सामूहिक अर्थ : Bombay Progressive Artists' Groupच्या माध्यमातून रझा आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भारतीय आधुनिक कलेला नवी दिशा देण्याचा प्रयत्न केला.

🎨 👥 🇮🇳 ✨ 🖌�

संकलन — अतुल परब
दिनांक — ०९.०८.२०२६ — रविवार

════════════════════════════════════════════════════
🎨 एस. एच. रझांच्या रंगविश्वाला विनम्र अभिवादन • 'बिंदू'चा अनंत प्रकाश सदैव तेवत राहो! 🇮🇳
════════════════════════════════════════════════════